Mescid-i Haram

Ebubekir Tanrıkulu

Diyanet İşleri Başkanlığı

Emekli Uzmanı

HAC, İSLAMIN BEŞ ŞARTINDAN BİRİDİR

Elhamdulillâhi Rabbil âlemin Vessalâtü vesselâmü alâ Rasûlinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve eshâbihi ecmeîn.

Aziz Kardeşlerim!

Hac ibadeti mal ve bedenle yapılan, meşakkatiyle, sabrıyla cihad mesabesinde olan faziletli ve durumu yerinde olan kimseler için farz olan bir ibadettir.

Hac Arafat’ta, belirlenen özel vaktinde vakfe yapmaktan (bir miktar durmaktan) ve Kâbe-i Muazzama’yı usulü üzere tavaf ederek ziyaret etmekten ibaret olan farz bir ibadettir. Hac, İslâm’ın şartlarından beşincisi olup mal ve bedenle yapılan ibadetler kapsamına girer. Hac yapan kimseye “hacı” denir. Çoğulu “hüccac”dır.

Hac ibadeti hicretin 9. yılında farz kılınmıştır. Belirli şartlarıtaşıyan müslümanların ömründe bir defa hacca gitmesi farzdır. Haccın farz oluşu kitap, sünnet ve icmâ ile sabittir. Hac ibadetini inkâr etmek, onu küçümsemek veya alay etmek kişinin dinden çıkmasına sebep olur. Böyle bir hataya düşen kimse tövbe etmeli, imanını tazelemeli, bu ibadetin farz olduğuna iman etmeli ve şartlarını taşıyorsa hacca gitmelidir.

اِنَّ اَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذ۪ي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَم۪ينَۚ ﴿96﴾

ف۪يهِ اٰيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ اِبْرٰه۪يمَۚ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ اٰمِنًاۜ وَلِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ اِلَيْهِ سَب۪يلًاۜ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَم۪ينَ ﴿97﴾

Allah Teâlâ Âl-i İmrân sûresinin 96. ve 97. âyet-i kerimelerinde şöyle buyurmaktadır: “İnsanlar için yeryüzünde kurulan ilk ev Mekke’de bulunan, herşeyi ile mübarek yapılan ve âlemler için hidayet kaynağı olan Kâbe’dir. Orada apaçık deliller vardır. İbrahim’in makamı vardır. Kim oraya girerse emniyette olur. Oraya gitmeye gücü yeten herkese Allah için Kâbe’yi ziyaret etmek, Allah’ın insanlar üzerindeki bir hakkıdır (onlara farz kıldığı bir vazifedir). Kim inkâr ederse bilsin ki, Allah’ın âlemde hiç kimseye ihtiyacı yoktur.”

Peygamber Efendimiz de (s.a.v) şöyle buyurmuştur: “İslâm beş esas üzere kurulmuştur. Bunlar, Allah’tan (c.c) başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in (s.a.v) Allah’ın elçisi olduğuna şehadet etmek, namaz kılmak, zekât vermek, ramazan orucunu tutmak ve Beytullah’ı (Kâbe’yi) haccetmektir.”

Bütün İslâm âlimleri haccın farz olduğunda ittifak etmişlerdir. İmâm-ı Âzam ve Ebû Yusuf’a göre hac fevrîdir, yani yükümlünün gerekli şartları taşıdığı ilk yılda haccetmesi gerekir. Dinen geçerli bir mazeret olmadan ertesi seneye geciktirmek günahtır. İmam Muhammed’e göre ise hac ömrîdir; yani hac ile yükümlü olan kimse bunu ilk yılda yapmak zorunda değildir, ömrü içinde yapması yeterlidir. Ancak bu kimsenin hac veya umreyi geciktirmeksizin yapması sünnettir. İmam Muhammed’in görüşü müslümanlara kolaylık sağlayacağı için daha uygundur.

Bununla birlikte şartlar oluştuktan sonra, önemli bir sebebi yoksa hemen hacca gitmelidir. Çünkü ölümün ne zaman geleceği ve insanın ne hallere düşeceği bilinmediği için ihtiyatlı davranmak gerekir.

Kimler hac yapabilir. Hac ibadeti kimlere farzdır.

Bir kimseye haccın farz olması için şu şartların bulunması gerekir:

1. Müslüman olmak. Bir kimseye haccın farz olması için; o kimsenin Müslüman olması şarttır. Çünkü kâfir ibadete ehil değildir. Hatta bir kimse kâfir iken; hacc yapmaya gücü yetecek derecede zengin olsa, fakat Müslüman olduktan sonra fakir düşse, o kimseye (önceki halinden dolayı) hac farz olmaz. Fakat hac yapmaya gücü yeten Müslüman, haccı edâ etmeyip, daha sonra fakir düşse, durum böyle değildir. Hac ibadeti o Müslümanın zimmetinde borç olarak kalır. Bir mü'min, hacc ibadetini edâ ettikten sonra (Allah muhafaza buyursun) irtidat etse, sonra da tekrar Müslüman olsa, haccı tekrar etmesi icabeder.

2. Akıllı olmak. Allah’û Teâlanın teklifleri; ehliyet sahibi insanın üzerinedir. Teklifin sıhhati akılla ilgilidir. Hanefi fûkahası: "Deli olan kimseye, hacc farz değildir" hükmünde ittifak etmiştir. İbn-i Abidin; deliye haccın farz olmadığını kaydettikten sonra: "Bunamış kimse hakkında usûlde ihtilâf edilmiştir. Fahrû'l-İslâm'a göre, çocuk gibi bunaktan da hitap sakıttır. Binaenaleyh ona hiçbir ibadet farz olmaz. İmam Debbûsi ise, ihtiyaten muhatab olduğunu söylemiştir" hükmünü zikreder.

3. Ergenlik çağına gelmiş bulunmak. Çocuğun yapacağı hac nâfile sayılır. Bulûğa erince yeniden hac yapması gerekir. Resûl-i Ekrem'in (s.a.v.): "Herhangi bir sabi ki, on defa haccetmiştir, sonra da bülûğa ermiştir. Onun üzerine farz olan haccı edâ etmek lâzım gelir" Hadis-i Şerifini esas alan Hanefi fûkahası: "Çocuklara hac farz değildir. Velîlerinin yardımıyla haccı edâ etseler dahi, bu nafile (tetavvû) olur.

4. Hür olmak. Köle ve câriyeye hac farz değildir. Resûl-i Ekrem'in (s.a.v): "Herhangi bir köle ki on defa haccetmiştir, sonra da azad olmuştur. Onun üzerine farz olan hac lâzım gelir" Hadis-i Şerifini esas alan Hanefi fûkahası: "Kölelere ve cariyelere hacc farz değildir. Efendilerinin izni ile haccetmiş olsalar dahi bu tatavvû (Nafile) olur. Hürriyetlerini elde ettikleri zaman; farz olan haccı edâ etmek durumundadırlar" hükmünde ittifak etmiştir.

5. Haccın farz olduğunu bilmek. Bu şart İslâm beldesi olmayan ülkelerde Müslümanlığı kabul edenler içindir. İslâm ülkelerinde yaşayan Müslümanlar için haccın farz olduğunu bilmemek özür değildir. Küfür ahkâmının galib olduğu beldelerde, insanlar İslâmî bir eğitime muhatap değildirler. Dolayısıyla Darû'l Harp olan beldelerde, bir kimse Müslüman olsa, haccın farz olduğunu bilinceye kadar, ona hacc farz değildir. Feteva-ı Hindiyye'de "Darû'l Harp'te Müslüman olan bir kimseye haccın farz olması için o kimsenin haccın farz olduğunu öğrenmesi gerekir. Darû'l İslâm'da bulunanlar ise haccın farz olduğunu bilmek durumundadırlar. Yani onlar için mazeret yoktur. Haccın farz olması için, sadece haccın farz olduğunu bilmek gereklidir. Ayrıca haccın nasıl edâ edileceğni ve farzlarını bilip-bilmemek de müsavidir. Bir kimse Darû'l İslâm'da yaşıyorsa, onun hüküm olarak haccın farziyetini ve farzlarını bildiği kabul edilir." hükmü kayıtlıdır. Darû'l Harp'te Müslüman olan bir kimseye, iki erkeğin veya bir erkekle kadının "Haccın farz olduğunu" bildirmesi kâfidir. Ayrıca adil olan bir mü'min, ona haccın farz olduğunu beyan ederse, hacc kendisine farz olur. Bu kimselerin (Şahidlerin) bülûğa ermiş olmaları ve hür olmaları şart değildir.

6. Gidiş geliş süresi içinde yol masrafıyla aile fertlerinin geçimini temin etmiş olmak. Kur'an-ı Kerim'de 'Ona bir yol bulabilenlerin, beyt-i hac (ve tavaf) etmeleri Allah'ın insanlar üzerindeki bir hakkıdır" hükmü beyan buyurulmuştur. Sahabe-i Kiram, bu Ayet-i Kerimede geçen "Ona bir yol bulabilen “den neyin kastedildiğini Resûl-i Ekrem'e (s.a.v.) sorduğunda, Peygamberimiz (s.a.v.) cevaben: "Bu zât ve rahile'dir" buyurmuştur. Hanefi fûkahası: "Havaic-i Asliye'den fazla olarak nakil vasıtasını teminle birlikte, nafakası üzerine vacip olan kimselerin ve nefsinin yiyeceklerine sahip olmanın şart olduğunda ittifak etmiştir. “Nakil vasıtası, ya hacca gidecek mü ‘minin malı olmalı veya kiralamış bulunmalıdır. Âriyet (ödünç alma) veya ibaha yoluyla nakil vasıtasına sahip olmak kâfi değildir. Mekkeliler ve Mekke'nin civarında oturanlar için, nakil vasıtasını temin şart değildir. Bunların yürümeye güçleri yetiyorsa, hac kendilerine farz olur. Nakil vasıtasının bulunması, uzaktan hacca gelecek mü'minler için şarttır. Ancak, mükellefin hem kendisinin, hem de aile fertlerinin yiyeceğini (Gidip-dönünceye kadar, bir yıllık değil) temin etmiş olması şarttır. Buna gücü yetmiyorsa, hacc kendisine farz olmaz.

7. Hac vazifesini yapabilecek zamana yetişmiş olmak. Malûm olduğu üzere haccın vakti, Şevval, Zilkade ayları ile Zilhicce ayının ilk on günüdür. Bu süreye "Eşhür-û hacc" (Hac mevsimi) denir. Binaenaleyh bir kimseye haccın farz olması için, vaktin bulunması da şarttır. Meselâ; Muharrem ayında haccın vücûbunun diğer şartlarına haiz olan bir kimseye, "Şevval" ayı girinceye kadar hac farz olmaz. Bu süre içerisinde vefat ederse; hac ibadeti zimmetinde borç olarak kalmış değildir. Çünkü vakte (hac mevsimine) ulaşamamıştır.

Bu şartların tamamını taşımayan bir kimsenin bizzat haccetmesi farz olmadığı gibi yerine bir başkasını bedel olarak göndermesi, bedel gönderilmesini vasiyet etmesi de gerekmez.

HACC'IN EDÂSI'NIN ŞARTLARI

İbn-i Abidin: "İkinci nevi: edâsının şartlarıdır. Bunların tamamı vücûb şartları ile birlikte bulunursa, o kimsenin bizzat haccı edâ etmesi vacip olur. Vücûb şartları tahakkuk eder de bunların bazısı bulunmazsa, bizzat edâsı değil, yerine bedel göndermesi veya ölürken vasiyyet etmesi lâzım gelir. Bunlar şu beş şarttır: "Vücud sağlığı, yol emniyeti, hapsedilmiş olmamak, kadının mahremi veya kocasının bulunması ve iddet beklemek" hükmünü zikretmektedir. Şimdi bunların mahiyetlerini izâha gayret edelim.

Bedenen Salim ve Sıhhatli Bulunmak: Bir kimseye haccı edâ etmenin farz olması için o kimsenin bedeninin tam ve sıhhatli olması gerekir. Binaenaleyh felçli, yatalak ve iki ayağı kesik olana hacc farz değildir. İbn-i Abidin: "Hacının bedeni sağlam olacaktır. Yani seferde lâzım olan şeylere mani olacak dertlerden salim bulunacaktır. Binaenaleyh kötürüm, inmeli ve çok ihtiyar olup vasıta üzerinde kendiliğinden duramayacak kimselere körlere (yedek, yardımcı bulunsa bile) ve sultandan korkusu olanlara bizzat haccetmeleri farz olmadığı gibi, imam-ı Azam'dan rivayet edilen zahir mezhebe göre, bedel göndermek suretiyle de farz olmaz. Bu kavil imameyn'den de bir rivayettir. İmameyn'den gelen zahir rivayete göre; böylelerinin bedel göndermeleri icabeder ve aczleri devam ederse, bedel onlara kâfidir. Aczleri kalmazsa, bizzat haccı tekrar ederler. Hâsılı İmam-ı Azam'a göre "Sağlamlık" vücûbun şartlarından, imameyn'e göre ise; vücûb-u edâsının şartlarındandır. Bu hilâfın (İhtilâfın) semeresi, bedel göndermekle, vasiyetin vacip olması hususlarında zahir olur. Bu sağlamken hacca kâdir olmamakla kayıtlıdır. Eğer kudretli olur da, hacca diye yola çıkmadan aciz kalırsa, boynuna borç olarak kalır ve bedel göndermesi lâzım gelir. Hacca diye çıkar da yolda ölürse, vasiyet etmesi vacip olmaz. Çünkü icaptan sonra gecikmiş değildir. Böyleleri bizzat haccetmeyi göze alırsa, üzerlerinden borç sakıt olur. Tuhfenin zahirine bakılırsa, imameyn'in kavlini tercih etmiştir. İsbicabi de öyledir. Fetih sahibi de bunu kuvvetli bulmuş ve sağlamlığın vücûb-u edâsının şartlarından olduğunu kabul etmiştir. Bu satırlar Bahır ve Nehir'den alınmıştır." hükmünü zikretmektedir.

Yol Emniyeti: İmam-ı Merginani: "Yol emniyetinin bulunması elbette lâzımdır. Çünkü hacca gitmeye kudretin bulunması, yol emniyeti olmadan sabit olmaz." hükmünü zikreder. Feteva-ı Hindiyye'de: "Haccın edâsının şartlarından birisi de, yol emniyetinin bulunmasıdır. Ebû'l Leys "Yol emniyetinin bulunduğu hususunda, zann-ı gâlibi olan kimse üzerine hac farz olur. Aksi takdirde farz olmaz" demiştir. İtimad bu kavledir. Tebyin'de de böyledir" hükmü kayıtlıdır. İmam-ı Azam'dan gelen bir kavle göre, yol emniyeti haccın farz olmasının (vücûbunun) şartıdır. İbn-i Abidin: "Selâmet galib olmakla yol emniyeti de şarttır. Fakih Ebû'l-Leys bunu tercih etmiştir. İtimad bunadır. Deniz yolu ile gitmekten başka çare yoksa haccın sakıt olup olmayacağından ihtilâf edilmiştir. Bazıları sükût edeceğini söylemiş; Kirmani "Gidilmesi âdet olan deniz yolunda selâmet galib görülürse hac vaciptir. Aksi takdirde vacip değildir" demiştir ki essah olan budur. Bahır. Fetih sahibi diyor ki; "Öyle görülüyor ki, selâmet galib görülmesi ile birlikte, korkunun galip görülmemesi de muteberdir. Hatta yağmacılık olduğu ve eşkiyanın galip geldiği defalarca tecrübe edilmekle, korku galip görülür veya bir eşkiya taifesinin yolu kestiği, hem kuvvetli olduğu duyulur da, hacılar onların karşısında kendilerini zayıf hissederlerse, hac vacip olmaz. Râzi'nin "Bağdatlılardan hac sakıttır" diye verdiği fetvaya, İskâf'ın 636 yılında: "Ben haccın, zamanımızda farz olduğunu söyleyemem" demesine ve Selci'nin "Horasanlılara falan seneden beri hac yoktur" sözüne gelince; bunlar yağmacılığın ve yolda korkunun galip olduğu vakitlerden söylenmiş sözlerdir. Sonra -Allah'a hamdolsun- bu korku kalmamıştır" hükmünü zikrediyor.

Hapsedilmemiş Olmak: Haccın edâsının şartlarından birise de hapsedilmemiş olmaktır. Feteva-ı Hindiyye'de: "Hapiste bulunanlara ve insanları hacca gitmekten meneden bir sultanın (Siyasi yönetimin) teb'asından olanlara da, haccın edâsı farz değildir. Kezâ bu gibi kimselerin bedel göndermeleri de farz değildir. Nehrû'l Faik'te de böyledir" hükmü kayıtlıdır.

Kadının Mahreminin veya Kocasının Bulunması: Resûl-i Ekrem'in (s.a.v.) "Elbette bir kadın kendisiyle birlikte bir mahremi bulunmadığı sürece, hacc etmesin" Hadis-i Şerifini esas alan Hanefi fûkahası: "Kendisiyle Mekke arasında üç günlük mesafe bulunan kadının (genç olsun, ihtiyar olsun) haccı edâ edebilmesi için yanında mahreminin bulunması şarttır." hükmünde ittifak etmiştir.

Malûm olduğu üzere üç günlük yol; seferilik hükmünü ortaya çıkarır. İbn-i Abidin: "Seferde, yani üç gün, üç gecelik yolda akil-baliğ bir koca veya mahrem lâzımdır. Bundan az olursa, bir hacet için mahremsiz gidebilir. İmam Ebû Hanife (r.a.) ile İmam Ebû Yusuf'tan (r.a.) bir rivayete göre kadının bir günlük yola mahremsiz gitmesi mekrûhtur. Zaman bozulduğu için fetvanın buna göre olması gerekir. Lübab Şerhi. Buhari ve Müslim'in rivayet ettikleri şu hadis de bunu teyid eder: "Allah'a ve ahiret gününe iman eden bir kadının, bir gün bir gecelik yola mahremsiz gitmesi helâl olmaz". Müslim 'in bir rivayetinde "bir gecelik yola", diğer bir rivayetinde "bir günlük yola" demiştir. Lâkin Fetih'te, "Mezhep birinci kavil oduğuna göre, kadın ile Mekke arasında üç günlükten az bir mesafe bulunursa, kocası onu hac'dan menedemez" demiştir. Bu ibaredeki "Koca" veya "Mahrem" tabirleri ile, aşağıda gelecek "iddeti bulunmamak" kaydı, kadına mahsus iki şarttır. Diğer şartlar erkekle kadın arasında müşrterektir.

Mahrem, akrabalık veya süt yahud damadlık dolayısıyla kadını edebiyyen nikâhına alamayan erkektir" hükmünü zikreder. Feteva-ı Hindiyye'de: "Mahremin emniyetli, akıllı ve bülûğa ermiş olması şarttır. Mecûsi olan bir mahrem; eğer kendisinin mezkûr kadınla nikâhlanmasının mübah olduğuna itikad ediyorsa, bu kadın onunla yolculuk yapamaz. Serahsi'nin Muhıyt'inde de böyledir" hükmü kayıtlıdır. Yanındaki mahremin, hac masraflarını kadının bizzat ödemesi gerekmez.

Esasen bu hususta iki ayrı kavil bulunduğu için, bazı çevreler, sırf hacc süresince evlenme hadisesini gündeme getirmektedirler. İbn-i Abidin: "Bu hususta iki kavil vardır. Bu iki kavil koca ve mahrem bulunması vücûbunun şartı mı, yoksa vücûbu edânın şartı mı olduğuna ibtina eder. Fetih sahibi'nin tercih ettiği, sıhhat ve yol emniyetiyle birlikte, vücûb-ı edâ'nın şartı olmasıdır. Binaenaleyh hacca hastalık veya yol korkusu (Yol emniyetinin bulunmaması) mâni olur, yahud kadına koca veya mahrem bulunmazsa, haccı vasiyyet etmesi vacip olur. Mahremi yoksa kadına evlenmesi vacip olur. Birinci kavle göre hiçbirşey lâzım gelmez. Nitekim Bahır'da da böyle denilmiştir. Nehir'de şöyle denilmektedir: "Bedai sahibi, birinci kavli sahih bulmuştur. Nihaye sahibi ise Kadıhan'a uyarak, ikinciyi tercih etmiş, Fetih sahibi de bunu kabul etmiştir. Ben derim ki, lâkin lübab sahibi, bu kadına evlenmek vacib olmadığına kesinlikle hükmetmiştir. Halbuki kendisi mahrem ve koca bulunmasını edâsının şartı kabul etmiştir. Cevhere sahibi ile İbn-i Emir Hacc Menasik'te bunu tercih etmişlerdir.

Nitekim musannıf bunu Minah adlı eserinde bildirmiş, "Bunun vechi şudur: Evlenmekle kadının maksadı hasıl olmuyor. Çünkü kocası ona malik olduktan sonra, onunla hacca gitmekten vazgeçebilir. O da (Kadın da) kendisini ondan kurtaramaz. Çok defa da kocası ona uymaz; böylece ondan zarar görür" hükmünü zikrederek, konuya açıklık getirir.

İmam-ı Şafii (r.a.) kadının, kocası veya mahremi olmadan hacca getmesinin yasaklanmasının, emniyetle ilgili olduğunu esas almış ve "Kadınlar birbirine güvenen bir cemaat halinde olursa, hacca gitmeleri caiz olur. Zira emniyet hâsıl olmuştur" hükmünü beyan eder. Amelde Hanefi mezhebini taklid eden bir kadın, kocası veya mahremi olmadan hacca giderse durum ne olur? Sualine cevap arıyalım. İbn-i Abidin: "Kadın mahremsiz haccederse kerahetle caiz olur. Bu kerahet tahrimidir. Çünkü Sahihayn'ın (Buhari ve Müslim'im) rivayet ettikleri bir hadiste, bu yasaklanmış "Kadın, üç günlük yola mahremsiz gidemez" buyurulmuştur. Müslim'in bir rivayetinde "Veya kocasız gidemez" ifadesi vardır" hükmünü zikreder. Kadın şartları haiz bir mahrem'i olduğu zaman, kocasının izni bulunmasa dahi hacca gidebilir. Zira kocanın hakkı farzları iskat edemez. Hac ibadeti ise farzdır. Ancak nafile hac hususunda kocasının izni olmadan, yola çıkamaz. Zira kocasının nafile hac'tan menetme hakkı mevcuddur. İmam-ı Şafii (rh.a) hac hususunda kocanın iznini şart görür.

İddet İçinde Olmamak: Kadınlar için haccın edâsının şartlarından birisi de "İddet müddeti içinde olmaması"dır. Feteva-ı Hindiyye'de: "Kocası ölmüş veya kocası tarafından boşanmış olan bir kadına haccın farz olması için; bu kadının iddetinin bitmiş olması şarttır. Tahavi'de de böyledir. Kadın ölüm veya talâk iddeti içinde iken hacca gidemez" hükmü kayıtlıdır.

HACC'IN EDASININ SAHİH OLMASININ ŞARTLARI

İbn-i Abidin "Haccın şartlarını" izah ederken; "Üçüncü nevi, edânın sahih olmasının şartlarıdır ki, dokuzdur: İslâm, ihram, zaman, mekân, temyiz, akıl, özür hali müstesna olmak üzere fiilleri kendi yapması, cinsi münasebette bulunmaması ve haccı ihrama girdiği yıl eda etmesi! Dördüncü nevi; haccın farz namına olmasının şartlarıdır. Bunlar da dokuzdur: İslâm, İslâm'ın ölünceye kadar devamı, akıl, hürriyet, bülûğ, kudreti varsa bizzat edâ etmesi, nafileye niyyet etmemiş olması, haccı bozmamak ve başkası namına niyetlenmiş olmamak" hükmünü beyan etmektedir.

Feteva-ı Hindiyye'de: "Haccın sahih bir şekilde eda edilmiş olması için; üç şart vardır. Bunlar ihram, zaman, Mekân’dır. Siracü'l Vehhac'ta da böyledir" denilmektedir. Esasen bu iki sınıflama arasında herhangi bir ihtilâf yoktur. Zira İbn-i Abidin'in zikrettiği dokuz şart'ın altısı, bütün hacc boyunca gözetilmesi gereken hususlardır. İhram, zaman ve mekân ise, her ikisinde de ortak şartlardır.

Haccın Çeşitleri

Hac; farz, vacip ve sünnet olmak üzere üç kısma ayrılır. Gerekli şartlara sahip olan her Müslümana ömründe bir defa hac etmesi farzdır. Hac yapmayı adayan kimsenin hac etmesi vaciptir. Yine, başlanmış iken bozulan nafile bir haccı kaza etmek de vaciptir. Farz haccı yapmış olan kimsenin, birden fazla yapacağı haclarla, henüz yükümlü olmayan çocuğun yapacağı hac nafiledir. Umre ise, hac ayları dışında da yapılabilen sünnet bir ibadettir. Gerek farz, gerek vacip, sünnet veya nafile hac üç çeşide ayrılır. İfrat, temettü' ve kıran haccı.

1. İfrat Haccı: Mikatta ihrama girerken yalnız hac yapmaya niyet edilince, buna ifrat haccı denir. Bu haccı yapana da "müfrit" denir. Bunda, umre yapılmaksızın yalnız hac ibadeti ifa edilir. Akabe cemresini yapıncaya kadar ihramda kalır. Akabe cemresinden sonra dilerse kurban keser. Çünkü ifrat haccı yapana kurban kesmek vacip değildir. Dilerse nafile olarak keser. Sonra tıraş olur veya saçlarını kısaltır ve ihramdan çıkar.

2. Temettü Haccı: Hac aylarında önce umre için ihrama girip, umreyi tamamladıktan sonra, aynı yılın hac aylarında hac için yeniden ihrama girerek yapılan hacca "temettü' haccı" denir. Burada umre ve hac ayrı ayrı ihramla ifa edilmektedir. Bu çeşit haccı yapana "mütemetti" denir. Temettü' haccı yapacak olan kimse, mikatta umre niyetiyle ihrama girer. Mekke'ye ulaşınca tavaf ve sa'yeder, tıraş olur veya saçlarım kısaltır. Böylece umreyi tamamlayıp ihramdan çıkar. Normal elbiselerini giyer, ihramlı olmayanlara mubah olan şeylerden yararlanır. Sonra Zilhiccenin sekizinci günü veya daha önce Mekke'de kaldığı evde ihrama girer. Arafat a çıkar vakfe yapar. Öğle ve ikindi namazlarını Cem’i takdimle kılar. Akssam güneş batarken Müzdelife’ye hareket eder Orada Cem’i tehir ile Yatsı vaktinde Akşam ve Yatsı namazlarını kılar. Şeytan taşlamak için 70 taşı orada toplar. Müzdelife Vakfesini ve duasını yaptıktan sonra. İlk gün Büyük şeytana 7 taş atar. Oteline gelir. Kurbanlarını kestirir. Tras olur saçlarını keser banyo eder ihramdan çıkar. Sonra Kâbe’ye gider Farz olan Ziyaret tavafını yapar önceden nafile bir tavafından ardından Haccın Sağy’ini yapmamışsa onu yapar ve bütün hac menasikini yerine getirmiş olur diğer günlerde Üç akabeye 7 şer taşını atar ve Haccını tamamlar.

Mikatların dışında kalan belde ve ülkelerden gelen hacılar, (afakîler) uzun süre ihramda kalmamak için, daha çok temettü' haccını tercih ederler. Burada umre ile haccı, aynı hac mevsiminde ayrı ihramlarla birlikte yapmaya muvaffak kıldığından, Allah’u Teala için bir şükür kurbanı kesilir. Bu kurban, Akabe cemresi taşlandıktan sonra, tıraştan veya saçları kısaltmazdan önce, kurban bayramı günlerinden birinde kesilir. Kurban kesmeye gücü yetmeyen kimse, hac sırasında arefe günü bitmek üzere üç gün, bayram günleri çıktıktan veya kendi beldesine döndükten sonra yedi olmak üzere toplam on gün oruç tutar.

3. Kıran Haccı: Aynı hac mevsimi içinde umre yaptıktan sonra ihramdan çıkmadan yapılan hacca, "kıran haccı"; bu haccı yapana "karin" denir. Kişi, umre ile haccı beraber yapmak üzere ihrama girer; umreyi tamamlar, ihramdan çıkmaz; ihramın gereklerine riayet ederek hac fiillerine başlar, kudüm tavafını yapar, Arafat'ta durur, bayramın birinci günü Akabe cemresini attıktan sonra kurbanını kesip tıraş olur, ihramdan çıkar. Temettu' ve kıran haccı yapanlara şükür kurbanı kesmek vaciptir, ifrat haccı yapanın böyle yükümlülüğü yoktur, dilerse nafile kurban kesebilir. Kıran haccında da şükür kurbanı kesemeyen kimse, bayramdan önce üç gün, evine döndükten sonra yedi gün olmak üzere, on gün oruç tutar. Allah’u Teâla şöyle buyurur: "Güvene kavuştuğunuz zaman hac zamanına kadar umre ile faydalanmak isteyen kimse, kolayına gelen kurbanı keser, kurbanı bulamayan, üç gün hacda, yedi gün de döndüğünüz zaman olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu, ailesi Mescid i Haram civarında oturma-yanlar içindir." (Bakara Suresi 196. Ayet) Temettü' veya kıran haccı yapan kimsenin şükür kurbanı kesmeye gücü yetmez ve kurban bayramından önceki üç gün orucu da tutmamış bulunursa, sonraki yedi günü de tutması gerekmez. Bunun yerine kurban kesmesi gerekir. Kurban kesemeyecek durumda ise ihramdan çıkar, fakat bu kez, iki kurban lazım gelir. Birisi temettü' veya kıran kurbanı, diğeri kurban kesmeden ihramdan çıktığı için ceza kurbanıdır.

Mekkelilere ve mikat sınırları dâhilinde oturanlara temettü' veya kıran haccı yoktur. Onlar yalnız ifrad haccı yaptıklarından şükür kurbanı kesmeleri gerekmez. (el-Kasanî, Bedayiu's-Sanayi', II, 167; ibnü'l-Hümam, Fet-hu'l-Kadîr, II, 199 vd., 214, 288-294; el-Meydanî, el-Lübab; l, 192 vd.; ez-Zeylaî, Nasbu'r-Raye, III, 99,113; ez-Zühaytî, a.g.e, 111,133 vd.)

Hac ibadeti namaz ve oruç kadar önemlidir.

Hz. Âdem’den (a.s) beri bütün ümmetlere çeşitli şekillerde farz kılınan dört ibadet var: Namaz, zekât, oruç ve hac. Bir binanın dört temel sütunu gibi, inanan insanın hayatını ayakta tutan dört esas bunlar. Rabbimiz, namazı, zekâtı ve orucu farz kıldığı gibi, gücü yeten herkesin hac ibadetini de yerine getirmesini emrediyor. (Hac Suresi,27)

Hac hem bedende olan sıhhat ve selâmetin hem de mal varlığının bir şükür görevi olup bunun farz kılınmasında birçok hikmet ve fayda vardır.

1. Gerçek bir hac, Müslümanı günahlardan tertemiz eder, ona güzel bir terbiye sebebi olur, nurlu ve edepli bir hayat kazandırır, ayrıca ebedî saadet yurdunda cennet bileti olur. Hadis-i şerifte şu müjdeler verilmiştir:

“Kim Allah için hacceder de kötü söz ve davranışlardan sakınırsa annesinin onu doğurduğu günkü gibi günahlarından arınmış olarak döner.”

“Kabul olunmuş bir hac, dünya ve içindekilerden daha hayırlıdır. Kabul edilmiş bir haccın karşılığı ancak cennettir.”

2. Hac ve umreye gidenlerin duası kabul edilir. Onlar, gerideki Müslümanların temsilcileridir; kendileri ve mümin kardeşleri için yaptıkları dualar geri çevrilmez, muhakkak bir karşılık verilir. Resûlullah Efendimiz (s.a.v) bu hususta şöyle buyurmuştur:

“Hacca ve umreye gidenler Müslümanları temsilen Allah’ın huzuruna giden heyetlerdir. Allah’a dua ederlerse kabul eder, günahlarının bağışlanmasını isterlerse bağışlar.”

3. Hac ile din tamam olur. Beş temel farzın yerine getirilmesi, İslâm binasının tamamlanması demektir. Hac yapmayan kimse, bu ibadetin fayda ve faziletlerinden mahrum kalır. Haccın mâna ve sırrı, onu yapmakla anlaşılır, ondaki tat, içinde iken alınır. Ancak mümin fakir ise mazurdur; o da hac niyeti ve hasretiyle sevap alabilir.

4. Hac Müslümanların birlik ve dirlik sebebidir. Çeşitli ülkelerden mukaddes topraklara gelen ve renkleri ayrı olan Müslümanların tek gaye etrafında bir araya gelmesi ve hep birlikte Allah’a (c.c) yönelmesi İslâm kardeşliğini güçlendirmek içindir. Gerçek bir hac, Müslümanların birbiriyle tanışmalarını, birbirinin dert ve sıkıntılarına çare bulmalarını, maddî ve mânevî fayda görmelerini temin eder.

5. Hac bir ölçü ve aynadır; insanın iman ve akıl seviyesini ölçer, nefsinin huylarını ortaya çıkarır, sabır seviyesini gösterir ve onu sabra alıştırır. Hac yolculuğu gerçekten meşakkatli bir yolculuktur. Bu yolda yorgunluk, güneş, kalabalıkların izdihamı, farklı insanlar, değişik tabiatlar, türlü davranış biçimleri ve imtihanlar insanı beklemektedir. Bütün bunlar ancak sabırlı olmakla aşılabilir. İnsanın sabrı da iman ve terbiye seviyesince olur. İnsan hac ile kendi nefsini tanımış olur, sabrını ve terbiye seviyesini ölçer, noksanı varsa onların derdine düşer, düşmelidir.

6. İnsan hacda Hz. İbrahim(a.s)’den beri ibadet edilen Kâbe-i Muazzama’yı civarındaki mübarek yerleri, İslâmiyet’in cihana yayıldığı mukaddes mekânları ziyaret etmek ve görmekle heyecan duyar. Dinî duyguları ve mâneviyatı kuvvetlenir. Kendini Cenâb-ı Hakk’a daha yakın hisseder ve oradaki ibadetlerine kat kat sevap verilir.

Zilhicce ayının önemi

Haram aylar faziletli olan aylardandır. Onlar dört tanedir: Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep ayları. Yüce Allah, hürmet ve kıymetlerin büyüklüğünden dolayı bu ayları zulmün yasaklandığı zamanlar olarak tahsis etmiştir. Aynı şekilde onlarda yapılacak olan ameller, diğer aylarda yapılanlara göre daha faziletlidir. Bu ayların en faziletlisi, Hac ibadetinin yapıldığı, ayrıca içinde övülen on günün ve teşrik günlerinin bulunduğu Zilhicce ayıdır.

Zilhicce ayının en faziletli günleri ilk ve son on günleridir. Bunlardan sonra Muharrem ayının, ilk on günü gelir. Bugünlerde yapılan ameller, diğer aylarda yapılan amellere göre, daha faziletli, daha üstündür.

Nakledildiğine göre Rasulullah (s.a.v): “Amellerin Allah katında en sevimli ve en faziletli olanları, Zilhicce ayının ilk on gününde yapılanlarıdır. O günlerde, bir gün oruç tutmak, bir sene oruç tutmaya eşit olur. Bir gecesini ibadetle geçirmek, Kadir gecesini ibadetle geçirmeye denk olur.” Buyurdu. Bunun üzerine meclistekiler: “Ya Rasulallah! Allah yolunda cihad, bundan daha faziletli değil mi? diye soruldu. Şöyle buyurdu: “Hayır, Allah yolunda cihad da, bundan daha faziletli değildir. Ancak bir kimse canıyla, malıyla çıkar da onlardan hiçbir şeyiyle geri dönmezse, o müstesna.” Diğer bir rivayette: “Ancak kim cihada gider ve kanını akıtırsa o, müstesna” diye buyurdu.

Zilhicce ayının onuncu günü kurban bayramı. Bayram günü ve ondan önceki dokuz günün fazileti konusunda bütün İslam âlimleri aynı kanaattedirler. Bu günler, güzel amellerin daha düzenli ve daha çok yapılmasının bizzat Peygamber (s.a.v) tarafından tavsiye edildiği özel ikram günlerindendir.

HACCIN FAZİLETİ

Ebu Hureyre (r.a.)'den rivayet olunduğuna göre o şöyle demiştir: Rasulullah (s.a.v)e "Hangi amel daha faziletlidir?"diye sorulduğunda Rasulullah(s.a.v); "Allah'a ve Rasulüne inanmaktır." buyurdu. "Sonra hangisidir?" diye sorulunca; "Allah yolunda cihat etmektir." buyurdu. "Bundan sonra hangisidir?" diye sorulunca, Rasulullah (s.a.v):"Kabul olunmuş (mebrûr) hac'dır." buyurdu. ("Hacc-ı Mebrur"; içine günah karışmayan hac'dır.) Hasan (r.a.): "Hacc-ı Mebrur; dünyada zahid olup ahireti isteyerek dönülen hac'dır." demiştir. Hasen bir senedle merfu' olarak rivayet olunduğuna göre hacc-ı mebrur, yemek yedirmek ve yumuşak kelâm konuşmaktır.)

Hacc bir Cihaddır.

Hasan bin Ali (r.a.)'den rivayet olunduğuna göre; bir adam Nebi aleyhisselam'a gelerek: Ben korkak ve zayıf biriyim" deyince, Rasulullah(s.a.v) da ona: "İçinde şiddet bulunmayan bir cihada (hacca) gel." buyurdu. (Taberani.)

Ebu Hureyre (r.a.)'den rivayet olunduğuna göre Rasulullah(s.a.v): "Yaşlıların, zayıfların ve kadınların cihadı hacdır." buyurdu. (Nesai)

Aişe (r.a.)'den rivayet olunduğuna göre; o şöyle demiştir: "Ya Rasullallah, cihadın en faziletli iş olduğunu görüyoruz. Biz kadınlar da cihada katılmayalım mı?" dedim. Bunun üzerine Rasulullah(s.a.v): "Fakat cihadın en faziletlisi Hacc-ı Mebrur'dur." buyurdular. (Buhari, Müslim)

Aişe (r.a.) demiştir ki; "Rasulullah'dan bu sözü duyduktan sonra, hacca gitmeyi terketmezdim."

Hacc Günahları Tertemiz eder.

Ebu Hureyre (r.a)nin rivayetinde; Rasulullah(s.a.v): "Kim Allah için hacc eder ve o esnada zevcesine yaklaşmaz, günah da işlemezse, anasından yeni doğmuş gibi günahsız olarak döner." (Buhari ,Müslim.)

Amr İbnül-As (r.a.)ın rivayetinde de: "Allah’u Teâla İslam'ı kalbime koyduktan sonra Rasulullah'a gelerek "Ya Rasulallah, elini uzat ta seninle biatlaşalım" dedim. Bunun üzerine Rasulullah elini uzatınca, ben elimi geri çektim. Rasulullah "Ya Amr, ne oluyor sana?" deyince, "Ben de şart koşuyorum" dedim. Rasulullah "Neyi şart koşuyorsun?" diye sorunca, ben de "Bağışlanmamı", dedim. Bunun üzerine Rasulullah "Bilmiyor musun; Müslüman olmak, önce geçen hataları yok eder, hicret, geçen günahları yok eder, Hacc da geçen günahları yok eder" buyurdular. (Müslim)

Abdullah b. Mes'ud (r.a.)de, Rasulullah (s.a.v): "Haccın ardından umreyi de yapın; ikisini birleştirin, çünkü körük, demirin, altının ve gümüşün kirini nasıl giderirse hacc ile umre de fakirliği ve günahları öylece giderir. Mebrur haccının da sevabı ancak cennettir."( Nesai ,Tirmizi)

Hacılar, "Allah'ın Evinin Ziyaretçileri" dir.

Ebu Hureyre (r.a.), Rasulullah (s.a.v)Efendimiz: "Hacılar ve umre yapanlar Allah'ın evinin ziyaretçileridir. Eğer Allah'a dua ederlerse, Allah onların duasını kabul eder. Eğer Allah'tan mağfiret dilerlerse, Allah onları bağışlar."müjdesini vermiştir. (Nesai ,İbn Mace .İbn Huzeyme ve İbn Hibban da sahihlerinde şu lafızla rivayet etmişlerdir: "Allah'ın ziyaretçileri üçtür. Hacca giden, umre yapan ve gazi.")

Makbul Haccın Mükâfatı Cennettir.

Buhari ve Müslim'in Ebu Hureyre (r.a.)'den rivayet inde: Rasulullah (s.a.v)Efendimiz: "Bir umre ikinci umreye kadar aralarındaki bir senelik günahlara kefarettir. Mebrur haccının mükâfatı da ancak cennettir."

Cabir(r.a)ın rivayetinde de; Rasulullah (s.a.v)Efendimiz: "Bu beyt (Kâbe) İslam'ın direğidir. Her kim hacc veya umre yapmak için bu beyti ziyaret ederse, Allah'ın kefaretine girmiş olur. Eğer Allah ruhunu alırsa onu cennete koyar, eğer ruhunu almaz da yaşatırsa onu mükâfat ve ganimetle geri döndürür."

Büreyde (r.a.) Rasulullah(s.a.v)Efendimiz: "Hacc için hazırlanan nafaka, Allah yolundaki nafaka gibidir. Her dirheme yedi yüz misli fazilet verilir."buyurdu. (İbn Ebi Şeybe, Ahmed, Taberani, Beyhaki)

KÂBE-İ MUAZZAMA = BEYTULLAH = MESCİD-İ HARAM

Efendimiz(s.a.v)Buyurdularki:”Mescid-i Haram ‘da kılınan namaz başka mescitlerden 100000 defa daha faziletlidir. Mescid-i Nebevi ‘de kılınan namaz başka mescitlerden 1000 kat daha faziletlidir.”

"Allah bu ev için her gün 120 adet rahmet indirir. Bunun altmışı tavaf edenlere, kırkı namaz kılanlara,yirmisi de ona bakanlara, seyredenlere verilir"

"Rükn’ül Yemani ve Hacer’ül -Esved'e dokunmak günahları siler"

"Semanın kapılarının açıldığı ve duaların kabul edildiği dört zaman vardır. Bunlardan biri, müminlerin Allah yolunda düşmanla karşılaştıkları, yağmurun yağdığı, namaz kılındığı ve Kâbe’nin görüldüğü anlardır"

"Rükn (Hacer’ül-esved) ve Makam-ı İbrahim cennet yakutlarından iki yakuttur. Eğer Allah onların aydınlıklarını (ziyasını) gidermemiş olsaydı doğu ile batı arasını sürekli aydınlatırlardı."

Kime ki Kâbe nasip olsa Huda rahmet eder

Her kişi hanesine sevdiğin davet eder. (Nahifi)

Hacer’ül Esvet: Tavafa başlama noktasını gösterir. Hakkında birçok rivayetler vardır. Cennetten indiği, Cenab-ı Hakk'ın bezm-i eleste bütün insanlardan kendisini Rab olarak tanımları hakkında aldığı sözü içinde taşıdığı ve buna uyanlara Kıyamet gününde şahitlik yapacağı, Hacer’ül-esved'e dokunanın Rahman'ın eline dokunmuş gibi olacağı gibi... Resul-i Ekrem(s.a.v)'de bir defasında dudaklarını üzerine koyarak uzun süre ağlamıştır.

Makam-ı İbrahim: Kuran-ı Kerim'de iki yerde geçer. Peygamberimiz(s.a.v) de arkasında iki rekât kılmıştır. Kâbe kapısının karşısında 10 metre kadar mesafededir. Makam-ı İbrahim olarak bilinen cam fanusun içinde İbrahim(a.s)’ın Kâbe’yi inşa ederken iskele olarak kullandığı rivayet edilen taş üzerinde bulunan İbrahim(a.s)’ın ayak izleri beş ila altı bin yıldan fazla bir zamandan beri muhafaza edilmektedir. Hz. İbrahim(a.s) "Tevhid'in Babası" olarak nitelendirilir. Makam-ı İbrahim'de namaz kılarak bir bakıma Hz. İbrahim(a.s)'in ayak izlerini takip ettiğimizi ve bu tevhidi idrake katıldığımızı gösteririz.

Altın Oluk: Kıble, Mescid'i Aksa'dan Kâbe’ye çevrildiğinde Mescid-i Nebevi'nin kıblesi tam oluğun bulunduğu tarafa isabet etmişti. Bundan dolayı Resul-i Ekrem'in kıblesi olarak meşhur olmuştur. Altınoluğun altı seçkinlerin namazgâhı kabul edilir. Peygamber(s.a.v)Efendimiz tavaf sırasında oluğun altına geldiğinde "Allah'ım senden ölüm anında rahatlık, hesap anında da af dilerim" diye dua ettiği bilinmektedir. Oluğun altında yapılan duaların mutlaka kabul edileceğine dair hadisler nakledilmektedir.

Mültezem: Hacer-ül Esvet ile Kâbe kapısı arasında kalan kısımdır. Allah Resülü(s.a.v) 'nün de Mültezeme gelerek göğsünü, yüzünü ve ellerini açıp oraya yapıştığı ve o şekilde dua ettiği rivayet edilmektedir. Mültezem de yapılacak duaların kabul edileceği rivayetler arasında yer almaktadır.

Müstecar: Mültezemin simetriğinde kalan, Rükn’ül-yemani ile daha sonradan kapatılan Kâbe’nin arka kapısı arasında kalan bölgedir. Bir rivayete göre Cenab-ı Hak Hz. Âdem(a.s)'in tövbesini burada, diğer bir rivayete göre mültezemde kabul etmiştir.

Rükn’ül-yemani: Hadis-i Şerif'e göre burada 70000 görevli melek vardır. Rükn’ül-yemani altında: "Allah'ım! Senden dünyada da ahirette de af ve senlik dilerim; Rabbimiz bize dünyada da ahirette de güzellik ihsan et ve bizi cehennem azabından koru" diye dua edenlerin dualarına âmin derler.

Şazervan: Kabenin temellerinin dışarıda kalan yüzeylerinin mermer levhalarla kaplanmış yerleridir. Hicr tarafındaki kuzeybatı duvarı hariç üç tarafta da vardır.

Hicr: Hatim adı verilen duvarla çevrilidir, aslında Kâbe’nin bir parçasıdır. Peygamberimiz (s.a.v) Kabe içinde namaz kılmak isteyen Hz. Aişe(r.anha) anamıza burada namaz kılmasını, çünkü buranın Kâbe’den bir parça olduğunu söylemiştir.Bir rivayette Hz.İsmail(a.s) annesi Hz.Hacer(r.anha) kabirleri buradadır.

Zemzem: "Yeryüzünde bulunan suların en hayırlısı zemzem suyudur; içilmesi açlığı giderir, hastalığa şifa olur." Resul-i Ekrem efendimiz (s.a.v) tavaf sonrası su içerlerdi. Zemzem içerken kabeye dönülür, Allah’ın adı zikredilerek 3 defa soluklanarak her defasında Kâbe’ye bakarak zemzem içilir ve Allah'a hamt edilir. İçerken çok çok dua edilir. "Allah’ım! Senden faydalı ilim, bol rızık ve her dertten şifa niyaz ediyorum" şeklinde dua edilir.

Safa ve Merve: "Safa Merve’ye göre, Mescid-i Haram'a daha yakındır ve biraz daha yüksektedir. Araları yaklaşık 400 metredir. Kuran-ı Kerim'de Allah'ın koyduğu sembollerden olduğu belirtilir. Safa ve Merve arasında yapılan say Hz. Hacer(r.anha)'in oğlu İsmail(a.s)'e su bulmak için iki tepe arasında telaşla koşturmasının, tabi tutulduğu bu şiddetli imtihanı Allah'a olan güveni ve inancı uğruna sıkıntılara göğüs germesine bir ödül olarak başarmasının anısını canlandırır.

Arafat: Hz Âdem(a.s) ile Hz Havva(r.anha)'annemizin yeryüzüne indikleri ve birbirini tanıdıkları yer. Cebrail(a.s)'in Hz. İbrahim(a.s)'e haccın nerede ve nasıl yapılacağını öğretirken geldiği yer. İnsanlar burada Hz. Âdem(a.s) ve Hz Havva(r.anha) gibi birbirleriyle tanışırlar, günahlarını itiraf ederek Allah'tan af dileyerek kulluklarını ve çaresizliklerini arz ederler.

Yol Edebi

Hacı, yola çıkmadan önce haccın bütün hükümlerini, ilgili hususları, haccın yapılış şeklini, vazifelerini ve gidip ziyaret edeceği yerlerin edeplerini güzelce öğrenmeli, bunu kendisi için en önemli bir iş kabul etmeli ve onu yolculukla ilgili bütün hazırlıkların önüne almalıdır. Çünkü bu yolculuğun asıl maksat ve gayesi hacdır. Kul, bu bilgileri asla ihmal etmemelidir.

Hacca gidecek kimse, yol için hayrı seven ve hayırlı işte kendisine yardımcı olacak salih ve âlim bir arkadaş bulmalıdır. Böyle bir arkadaş ona, Allah’ın zikrini unutursa hatırlatır; zikrederse yardımcı olur; korkarsa ona cesaret verir; bir işte aciz kalırsa kuvvet ve destek verir; düşüncesi kötüleşir ve kalbi daralırsa onu genişletir, kendisine sabır tavsiye eder ve bozuk düşüncesini güzelleştirir.

Hacı, yol arkadaşına ters davranmamalı, sürekli ona itiraz etmemelidir. Bütün insanlara karşı güzel ahlakla davranmalıdır. Yumuşak yüzlü ve mütevazı olmalıdır. Hiç kimseye eziyet etmemelidir. İnsanların eziyet ve yüküne tahammül göstermelidir. İşte bu şekilde hac faziletli ve bereketli olur.

Hacı, süslü püslü elbiseler yerine, biraz perişan görünümlü, yükü hafif, eşyası az olmalıdır. Yanında ancak zaruri ihtiyaçlarını taşımalıdır. Hiçbir şeyde aşırıya gitmemelidir. Bununla birlikte, eli sıkı olmamalı, kendisini ve yol arkadaşını sıkmamalı, her şeyde yeterli miktarı korumalıdır. Hacı, kırmızı renkli giysilerden uzak durmalıdır. Çünkü bu tür giysiler giymek mekruhtur.

Rivayet edildiğine göre, Allah Rasûlü (s.a.v) bir seferde bulunuyordu. Ashabıyla birlikte bir yere inip mola verdiler. Develer de serbest bırakılmıştı. Allah Resulü (s.a.v), develerin palanları üzerindeki kırmızı örtüleri görünce: “Size kırmızının hâkim olduğunu görüyorum!” buyurdu. Sahabe diyor ki: “Hemen kalktık koşarak develerin palanlarındaki örtüleri çekip almaya başladık. Bunu o kadar hızlıca yaptık ki develerin bir kısmı ürkerek kaçtı.”( Ebu Davud, Libas, 20.Ebu Talip El-Mekki, Kalplerin Azığı, 3.Cilt.)

Safa, Merve, Hacerü’l-Esved, Arafat ve diğer kutsal yerler hürmet ister.

Arafat, Müzdelife, Safa ve Merve tepeleri, Mescid-i Aksa gibi mekânlar da mukaddes simgelerdir. Buralar Allah'ın peygamberlerinin, veli kullarının hatıralarını saklar. O yerleri ziyaret etmekle Allah'ı hatırlar, O’nun rahmetiyle yıkanırsınız. Kâbe'de, Safa ve Merve'de ilk insan ve ilk peygamber Hz. Adem(a.s)’ın, İbrahim(a.s) ve İsmail(a.s)’ın, Hacer Validemiz’in ve nihayet İki Cihan Güneşi Efendimiz(s.a.v)’ın hatıraları canlanır. Buralarda günah kirlerinden arındığınızı ve Allah’a daha yakın olduğunuzu hissedersiniz. Bir Müslüman, Allah’u Teâlâ’nın “evim” diye şereflendirdiği Kâbe’yi ve onun etrafındaki mukaddes mekânları ziyaret etmeyi en büyük vazife bilmelidir. Bu mübarek mekânlardan Safa ve Merve cennetlik anne Hacer’in, Zemzem de kundaktaki İsmail’in hatırasıdır. Güç yetiyorsa gidilmeli ve içinde binlerce ibret, hikmet ve ilâhî âyet taşıyan bu mübarek yerlerde hasta kalbe ve hale ağlanmalıdır.

Kâbe yeryüzünün kalbi, insan-ı kâmilin gönlü de nazargah-ı İlahidir; edep ve hürmet ister.

Rivayetlere göre Kâbe, ilk olarak Allah'ın emriyle melekler tarafından Mekke'nin ortasında bir yer olarak tayin edilmiştir. Bu yerin, yedinci kat semada Beytü'l-Ma'mur olarak bilinen yerin tam hizasında olduğu ve meleklerin bu yerin etrafında Allah'ı zikrettikleri söylenir.

Melekler burada bir bina inşa etmemişlerdir, fakat o bölge Allah’u Teâlâ’yı tesbih ve takdis ettikleri yer olmuştur. İnsanlar da Hz. Adem (a.s)' dan bu yana orayı kutsal bilmiş, Kâbe'yi inşa etmiş ve kıble edinmişlerdir. Hac farizası sebebiyle de her yıl ziyaret eder, bereketlenirler.

Kâbe, yeryüzünde kurulan ilk mescittir. Allah’u Tealâ buyuruyor:“İnsanlar için yeryüzünde kurulan ilk ev Mekke'de bulunan mübarek ve âlemler için bir hidayet kaynağı olan Kâbe'dir.” ( Âl -i İmran Suresi, 96)

Kâbe ismi Kur'an'da iki yerde geçer. Ancak yine Kur'an'da geçtiği üzere Beyt , Beytullah , Beytü'l -Haram, Mescidü'l -Haram gibi isimlerle de anılmıştır. Halk arasında daha çok Kâbe-i Muazzama adıyla bilinmektedir.

Edepli bir ecdadın torunları

Elbette ki mukaddes topraklarda mübarek makamlar Kâbe-i Muazzama’dan ve Ravza-i Tahire’den ibaret değildir. O bölgenin her karışı Efendimiz(s.a.v)’in, sair Peygamberlerin -salât ve selam üzerlerine olsun- Sahabe-i Kiram Efendilerimizin -Allah hepsinden razı olsun- ve Evliyaullahın -Hak Tealâ sırlarını mukaddes kılsın- mübarek ayaklarının değdiği yerlerdir. Bir sahabi kabrine gittiğiniz zaman kendinizi küçük bir Ravza’nın önünde duruyormuş gibi hissedersiniz. Rabıta ile huzura girer, selam verir ve mübarek ruhlarına Kur’an okursunuz.

İki Cihan Güneşi (s.a.v)’in edebinden nasibi olmayan O’nun nurlu yolundan istifade edemez. İnce bir duyuş, ince bir hissiyata sahip olan büyükler kutsî mekânlarda diğer yerlere nispetle edebe çok daha fazla dikkat etmişlerdir. İmam Malik (rh.a) Hazretleri, Allah Rasulü (s.a.v)’in bastığı toprağa hürmeten Medine-i Münevvere’de hayvan üstüne binmemiş, ayakkabı da giymemiştir.

Sultan Abdülhamid Han (k.s) Hazretleri zamanın büyük velilerindendi. İstanbul’dan Medine-i Münevvere ’ye kadar tren hattı yaptırmıştı. Allah Rasulü (s.a.v)’in muazzez ruhlarını gürültüyle rahatsız etmemek için Medine İstasyonu’nda rayların altına keçe döşetmişti. Osmanlı’nın o ince ruhlu insanları Mescid-i Nebevî’yi tamir ederken yine aynı maksatla çekiçlerine keçe bağlıyorlardı. Bu zamanın Kutlusu (k.s) Sahabi kabirlerini ziyaret ederken mezarlıkta ayakkabılarını çıkarıyor ve derin bir hürmetle huzurlarına giriyordu. Allah onlardan razı olsun ve gölgelerini başımızdan eksik etmesin.

Şair ne güzel söylemiş:

Ehli dil arasında aradım, kıldım talep

Her hüner makbul imiş, illâ edep illâ edep.

Vüheyb b. Verd el-Mekkî'den rivayet ediliyor: Bir gece İsmail'in (a.s), hücresinde namaz kılıyordum. Kâbe ile örtüsü arasından gelen bir ses duydum. Şöyle diyordu: 'Etrafımda ziyaret edenlerin dünya hâdiselerine dalmasından, bâtıl konuşmalar yapmasından ve gafil bulunmalarından, önce Allah'a sonra sana şikâyet ediyorum ey Cebrâil! Eğer beni ziyaret edenler bu gafletlerinden men olunmasalar, yemin ederim ki, ben öyle bir patlayacağım ki, bende bulunan her taş, hangi dağdan getirilmişse oraya fırlayacaktır'.( İmam-ı Gazali, İhya-u Ulumiddin, 2.Cilt.)

Bir haberde şöyle rivayet edilmiştir:

“Allah’u Teâla evini her yıl (en az) altı yüz bin hacının ziyaret edeceğine dair söz vermiştir. Eğer insanlar bu sayıya ulaşamazlarsa Allah eksik rakamı meleklerle tamamlar. Kıyamet günü Kâbe süslenmiş gelin gibi haşredilir. Dünyada onu ziyaret eden herkes, onun örtülerine sarılmış olarak etrafında koşarlar. Nihayet Kâbe cennete girer; onlar da onunla birlikte cennete girerler.”

Bir hadis-i şerifte şöyle buyrulmuştur:

“Hacer-i Esved taşı, Cennet yakutlarından bir yakuttur. O kıyamet günü haşredilip mahşere getirilir. Onun iki gözü, konuşan bir dili olur; kendisini hakkıyla selamlayanların ameline şahitlik eder ve onları tasdik eder.” (Tirmizi, Hac, 49, 113; Beyhaki, Sünen-İ Kübra, V, 75; Heysemi, Ez-Zevaid, Iıı,242. Ayrıca Bkz: Abdürrezzak, Musannef, V,31-32.)

Rasûlullah (s.a.v) onu sık sık öperdi. O (s.a.v), bineği üzerinde Kâbe’yi tavaf eder, asasını Hacer’in üzerine koyar ve sonra asasının ona değen tarafını öperdi.

Hz. Ömer (r.a) da onu öpmüş ve şöyle demiştir: “Şunu iyi biliyorum ki sen bir taşsın; ne fayda ne de zarar verirsin. Rasûlullah'ın (s.a.v) seni öptüğünü görmeseydim seni öpmezdim.” (Buhari, Hac, 50; Müslim, Hac, 248-250; Ebu Davud, Menasik, 46; Tirmizi, Hac, 37; Nesai, Menasik, 148; İbnu Mace, Menasik, 25.)

Sonra yüksek sesle hıçkırarak ağladı. Arkasını döndüğünde Hz. Ali(r.a)'yi gördü, ona: “Ey Ebu’l-Hasan! Burası gözyaşları dökülecek bir yerdir.” Dedi.

Hz. Ali (r.a):“Ey Emire’l-Müminin. Sen bu taş için fayda ve zarar vermez dedin, fakat o fayda ve zarar verir.” Dedi. Hz. Ömer(r.a): “Bu nasıl olur? Diye sorunca Hz. Ali şöyle dedi: “Allah’u Teâla insanların zürriyetinden misak/söz aldığında onu bir kitaba yazdırıp bu taşa koydu. O, bu ahde vefa gösteren müminin vefasına; kâfirin de inkârına şahitlik eder.”

Denilmiştir ki, Haceru’l-Esved’i selamlarken söylenen: "Allah’ım sana iman ederek, kitabını tasdik ederek, ahdine vefa göstererek selamlıyorum." sözü, bu manadadır. Yani onlar bu söz ile, ahdin yazıldığıkitabı ve verilen sözü kastederler.

Rasûlullah (s.a.v) şöyle buyurmuştur: “Kıyamet günü topraktan ilk kalkacak kimse benim. Sonra Baki’ mezarlığına giderim ve onlar benimle haşredilir. Sonra Mekke ehline giderim. Onlar iki harem/Mekke ile Medine arasında haşredilirler.” (Tirmizi, Menakıb, 1. (Hadisin İlk Kısmı). Hadisin Tamamı İçin Bkz: İbnu Hıbban, Sahih, No: 6899; Hâkim, Müstedrek, II, 265-266.)

Bir haberde şöyle rivayet edilmiştir:

“Allah’u Teâla, her gece yeryüzündekilere nazar eder. İlk nazar kıldığı Harem bölgesinde yaşayanlardır. Harem’de yaşayanlar içinde ilk nazar kıldığı Mescid-i Haram’da bulunan insanlardır. Yüce Allah orada bir tavaf eden gördüğünde onu affeder, namaz kılanı gördüğünde onu affeder. Yüzünü kıbleye çevirerek uyuyanı gördüğünde onu da affeder.” (Zebidi,İthaf, Iv, 472.)

Ebu Turab en-Nahşebi’ye, Abadan'da kılınan namazın faziletini sorduklarında şöyle demiştir: “Mescid-i Haram'da uyumak bile Abadan’daki namazdan daha faziletlidir.”

Velilerden birisine manevi bir keşif hâli oldu. Bu zat demiştir ki: “Serhat boylarının hepsinin Abadan’a, Abadan’ın da Cidde’ye secde ettiğini gördüm. Çünkü orası Mescid-i Haram halkının hazinesi ve limanıdır.”

Ebu Talib el-Mekki Hz. diyor ki: Mekke’de bir yıl kaldım. Oradaki pahalılık bana ağır gelmeye ve ekonomik sıkıntı çekmeye başlamıştım. O sıralar uykumda iki şahıs gördüm. Biri diğerine şöyle diyordu: “Bu ülkedeki her şey değerlidir.” O bu sözüyle sanki pahalılığı kastetmişti. Diğeri ise şöyle dedi: “Bu yer aziz/şerefli olduğu için orada bulunan her şey de kıymetli olacak elbette. Eşyaların ucuzlamasını istiyorsan, bu yerin şerefini onlara ekleyerek hesap et; o zaman onları ucuzlamış görürsün.” (Ebu Talip El-Mekki, Kalplerin Azığı, 3.Cilt.)

Hac bir seyahat değil, Efendimiz ’in (s.a.v) buyurduğu üzere, “Kim hacceder, kötü söz söylemez ve günah işlemezse anasından doğduğu gibi günahsız döner” müjdesine erişebilmektir.

Her ibadetin maddî, manevî faziletleri ve hükümleri olduğu gibi mesuliyetleri de vardır. Her ilâhi emrin bir yükümlülüğü vardır. Nice faziletler, şartlarına uymakla elde edilebilir. Her ibadet, edepleri içinde yapılırsa kişiye olgunluk kazandırır. Cenab-ı Hak,hac ibadetinde kötü söz söylemeyi ve münakaşa etmeyi yasaklamış, hac ibadetine günah karıştırmamayı emretmiştir. Ayeti Kerimede:”Hac (ayları), bilinen aylardır. Kim o aylarda hacca başlarsa, artık ona hacda cinsel ilişki, günaha sapmak, kavga etmek yoktur. Siz ne hayır yaparsanız Allah onu bilir. (Ahiret için) azık toplayın. Kuşkusuz, azığın en hayırlısı takva (Allah'a karşı gelmekten sakınma)dır. Ey akıl sahipleri, bana karşı gelmekten sakının.”( BakaraSuresi, 197)

Bunları yapmak gerçekten çok zordur. Ama karşılığında da anadan doğmuş gibi günahsız olmak vardır. Hacca giden kimse, günah işlemeden memleketine dönerse, gönlünü ve cesedini temiz tutabilirse -ki onun için ihram beyazdır-günahların ağırlığından kurtulur, üzerinden gaflet yükünü atar. Şevk ve muhabbet elde eder.

Her çeşit lüzumsuz ve çirkin konuşmalar (Füsûk), kadınlarla şakalaşmak ve şehevî sözler (Rafes), hacı adayına zarar verir. İhrama giren kişi, eşiyle cinsel ilişkiye de giremez, haramdır. (Vehbe Zuhaylî, İslam Fıkhi Ansiklopedisi, Iv, 108; Hamdi Döndüren, Delilleriyle İslam İlmihali, S. 594)

Bu yüzden ihramlı iken, eşlerin birbirine şehvet tahrik eden sözler söylemesi de yasaktır. Bu tür yasaklara rafes denir. Namazda iken bunlar nasıl yasaksa hac esnasında da yasaktır.

“Harama yol açan her şey haramdır” kaidesiyle, hacda, kadınlarla erkeklerin ayrı yerlerde kalmaları daha ihtiyatlıdır.

Hac ibadeti esnasında insanı, Allah’u Teâla’dan uzaklaştıran her şeye fısk (Füsûk) denir. Politik konuşmalar, gıybet etmek, boş sözler gibi...

Cidal ise güzel ahlaka yakışmayan tavır ve hareketlere denir. Kaşını çatmak, alay etmek, birine kendi isminden başka isim takarak çağırmak, husumete sebep olacak tavırlar gibi...

Büyük müctehit imamlardan Süfyan es-Sevrî Hazretleri, çirkin ve kaba sözler konuşarak ağız taşkınlığı yapanların haccının fasid olacağını söylemiştir.

Son devrin din âlimlerinden merhum Gönenli Mehmet Efendi Hazretleri de (k.s) hacca giden bir müridine şunları tavsiye etmiştir:

“Sen hacca giderken, güzel hac yapacağım, diye gitme. Senin gücün fısk, rafes ve cidalden kurtulmaya yetmez. Ümmet-i Muhammed’e iyilik yapmaya, dertlilerine derman olmaya, borçlulara yardım etmeye, sıkıntıda olanın sıkıntısını gidermeye, kayıpları bulmaya, geçimsizlere nasihat etmeye, hac ibadetini nasıl yapacağını bilmeyenlere haccı öğretmek, bu hususta hizmetler görebilmek, niyetiyle gidersen ümmet-i Muhammed’e olan şefkatinden dolayı Allah senin haccını kabul eder, inşallah.”

Zira hac ibadeti, insanın gönlündeki güzelliği yansıtır. Onun için hac sırasında arkadaşlarınızla münakaşa etmeyin, tartışmayın. Yanlış söylüyorlarsa işi inada dökmeyin; onlara yumuşaklıkla konuyu izah edin. Kaba sözler sarf ederek gönülleri yıkmayın.

İbrahim Aleyhisselam, oğlu İsmail (a.s) ile Beyt’i yeniden inşa ettiğinde, Cebrail Aleyhisselam, haccın menasıkini (yapılış şeklini) İbrahim Aleyhisselam’a tarif etmişti.

Daha sonra Allah’u Teâla, İbrahim(a.s)’a insanları hacca çağırmasını emretmişti. İbrahim (a.s)da:

- Ya Rabbi! Ben sesimi insanlara nasıl ulaştırabilirim? Deyince, Allah’u Teâla:

- Ey Halil, davet senden, tebliğ benden, buyurmuştu.

Bunun üzerine İbrahim (a.s)bir taşın üzerine çıkmış, davetini yapmıştı. Öyle bir safiyetle ve içtenlikle insanları hacca davet etti ki, taş ayaklarının altında adeta eridi ve ayaklarının izleri taşa geçti. Böylece o taş Makam-ı İbrahim oldu.

İbrahim(a.s)’ın sesi, ruhlar âleminde âlem-i berzaha kadar ulaştı. Ondaki ilâhi aşk, cevher-i Rabbânî ve Rahmani nur, taşı eritmişti.

Makam-ı İbrahim, işte bu yüzden, el sürme yeri değil, gönül sürme, uyanma yeridir. Orada şöyle dua etmelidir:

“Ya Rabbi, meleklere Beytullah’ı yaptırdın. Âdem Aleyhisselam, İbrahim ve İsmail’e (a.s.) de, insanları bu mukaddes yere davet ettirdin. Ben de bu davete bütün ruhumla:

‘Emret, ey Rabbim!’ dedim.

İşte vücudum! Nice cefalar çekerek huzuruna geldim. Ya Rabbi, emrine uydum.”

Zünnûn-ı Mısrî Hazretleri (k.s) anlatıyor. “Bir genç gördüm, tavaf edip bekliyordu. Ne beklediğini sordum:-Beratımı (kabul belgesi) bekliyorum, dedi. Nasıl olacağını sordum:-Bekle ve gör, dedi.

Bekledim. Semadan nurânî yeşil bir kâğıt indi, gencin eteğine düşüverdi. Genç o kâğıdı okudu ve tebessüm etti. Bana:- Haccımın kabul olunduğunun beratını aldım, artık memleketime dönebilirim, dedi.

Çünkü o genç, Allah’ın huzurundaki edebe riayet etmişti. Bizim için anlaşılması güç ama ehline kolay olan pek çok manevi güzelliklere şahit olabiliyordu.

Hacca gidenin ahlâk-ı hamîdesi ve edebi artar. Çeşitli sebeplerle hacca gidemeyenlerin ise iştiyak ve muhabbeti çoğalır, gidenler tekrar gitmek ister.

Hac ibadetinin yapıldığı yerler hakikaten kutsal topraklardır. Oraların ayrı bir manevi güzelliği ve hazzı vardır. Bir de bu güzellikler, edepler, faziletler ve elde edilmesi gereken manevi kemâlat ile bütünleşirse çok daha tesirli olur.

Zira edebine uygun yapılan bir amel eksik de yapılsa Allah’u Teâla onu kabul eder. Ama edebine uymadan yapılan ibadet, güzel bir ibadet olsa da ibadet noksan kalır.

Bir gün Rasûlullah (s.a.v.) Efendimizin huzuruna iki kişi geldi. Biri Medineli Ensar, diğeri Taifli bir kimseydi. Peygamberimize (s.a.v) selâm verdikten sonra:

- Ya Rasûlallah, sana sormak istediklerimiz var, dediler. Peygamberimiz (s.a.v.):

- İsterseniz ne sormak istediğinizi size ben söyleyeyim. İsterseniz siz sorun sonra ben cevap vereyim.

- Ya Rasûlallah, biz sormadan sen haber ver, yakîn ve imanımız artsın.

- Sen bana tavaf, tavafın sevabı, tavaftan sonra iki rekât tavaf namazını kılmak, Safa ile Merve arasında sa’y yapmak, sa’y yapmanın faziletleri ve hikmeti, kurban kesmek, başı tıraş etmek gibi sorular sormak istiyorsun!

- Seni hak peygamber olarak gönderen Allah’a yemin ederim ki, ben senin söylediklerini sormak için geldim.

- Sen Beytullah’ı tavaf etmek niyetiyle evinden çıktığında, Allah’u Teâla, devenin ayağını her basıp kaldırışına sevap yazar ve bir günahını da siler. Hemen o anda seni bir derece yükseltir.

Kâbe’yi tavaf ederken, ayağını yere her koyup kaldırışında, Allah’u Teâla sana hayırlar ihsan eder. Bir hatanı siler ve hemen bir derece seni yükseltir.

Tavaftan sonra iki rekât namaz kılarsan, İsmail (a.s.) evladından bir köle azat etmiş gibi sevap verir.

Safa ile Merve arasını sa’y etmek, sana yetmiş köle azat etmiş sevabı kazandırır. Allah’u Teâla azameti ile dünyaya tecelli eder ve Beytullah’ı tavaf eden sizin gibi kullarla meleklerine karşı övünür: “İşte şu kullarım dünyanın dört bucağından saçları keçeleşmiş, tozlara bulanmış olarak ve rahmetimi ümit ederek geldiler, der.”

Demek ki hacca giden Müslüman’a süs, koku, ziynet yerine tevazu, gurur yerine günahlarına üzülmek yaraşır.

Aslında Cuma günü koku sürmek sünnettir. Ama ihramda iken koku sürülmez, yasaktır. Neden? Çünkü Cuma Allah’ın kullarını bağışladığı gündür. Onun için kullar sevinir ve kokular sürünürler.

Ama hac affedilene dek, sıkıntıdır, yokluktur, zorluklara katlanmaktır. Affolunmadan koku sürmek doğru olur mu?

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) az önceki sahabiye şöyle buyurdu:- Mina’da taş toplayıp şeytan taşlamaya gelince, attığın her taşla, seni cehennem azabına sevk edecek olan büyük günahlardan biri silinir.

Başını traş ettiğin zaman, her düşen kıl sayısınca hasene (sevab) yazılır ve bir o kadar günahın silinir. ( El-Heysemî, Mecmeu’z-Zevâid, III, 253-275.İbn Mâce, Menasik, 32 ( H.No: 2597)

Ensar’dan olan sahabi şöyle sordu.

- Ya Rasûlallah, günahı az veya günahsız olan kişinin durumu nasıldır?

- Günahlar affedildikten sonra, artan sevap ve faziletler ahiret için biriktirilir. Bütün bunlardan sonra farz olan tavafını yaparken sen, bu tavafı, günahsız olarak yaparsın.

O sırada bir melek yanına gelir, elini iki omzunun arasına koyar ve :Artık gelecek günlerin için çalış, geçmiş günahların bağışlandı, müjdesini verir.

Daha sonra, Taif’den gelen sahabi Peygamber Efendimize (s.a.v.) şöyle dedi:

- Ya Rasûlallah, benim de soracaklarım vardı! Onlara ne buyurursunuz?

- Sen de bana namaz hakkında sorular sormak için gelmiştin!

Taifli sahabi de namazla ilgili sorularını sormadan, Rasûlullah Efendimiz (s.a.v.) kendisine şöyle buyurur:

- Allah’u Teâla, her gün, gece ve gündüz, Beytullah’a yüz yirmi rahmet indirir. Bunun altmış tanesi tavaf edene, kırk tanesi namaz kılana, yirmi tanesi de Kâbe-i Muazzama’ya bakanlaradır. (Heysemî, Mecmeu’z-Zevâid, III, 292 (5739)

Yunus b. Habbab Hazretleri (rah) şöyle buyurmuştur: “Kâbe’ye bakmak, diğer beldelerde oruçlu olup namaz kılmak gibi kişiye sevap kazandırır.”

Meşhur müfessir Mücahid (rah) ise:“Kâbe’ye bakmak ibadettir. Kâbe’ye girmek hayır hasenat yapmak gibidir. Kâbe’den çıkmak günahtan temizlenmektir” demiştir.

Şu halde kabe-i Muazzama’ya baka baka konuşmamak gerek. Çünkü o anda namazdaymış gibi oluyoruz. Allah’u Teâla’nın nazargâhı olan bir yerde hiç lâkayt kalmak doğru olur mu?

Hz. Ömer (r.a) Efendimiz bir keresinde bir grup hacıya şöyle seslendi: Şu hacılar acele vatanlarına dönsünler!

Müslümanlar onun ne demek istediğini anlayamamışlardı, sordular: Ey Ömer sen ne yapıyorsun! Onlar Allah’ın misafirleri değil mi? Hiç hacılar Beytullah’tan kovulur mu?

Hayır, onları aslında kovmuyorum. Görüyorum ki onlar, Kâbe’ye alışmışlar, Beytullah’ın huzurundaki edebi unutmuşlardır. Artık sevap kazanmaktan ziyade, kazandıklarını kaybedecekler; bu yüzden, kârları bitti, ziyana giriyorlar, sevaplarını tüketiyorlar. Hiç olmazsa en kısa zamanda dönsünler de kazandıkları sevapları kaybetmesinler, istiyorum.

Kâbe Allah’u Teâla’nın nazargâhı, meleklerin ve nebîlerin ise kutsal mekânıdır. Âriflerin beldesidir. Sayılarını ancak Allah’u Teâla’nın bildiği veliler, arifler, bu mukaddes yerde buluşurlar. O yüzden Kâbe’de edepli olmak gerekir.

Said b. El-Müseyyeb Hazretleri (rah) tabiinin büyüklerindendir. Şöyle buyuruyor:“Kim, Kâbe’nin Allah’ın nazargâhı olduğuna iman eder ve bu niyetle ona bakarsa, anasından doğduğu günkü gibi günahlarından temizlenir.”

Ali b. el-Medînî Hazretleri (rah) de: “Kim, Kâbe’nin Allah’ın nazargâhı olduğuna iman eder ve bu niyetle ona bakarsa, günahları, ağacın yapraklarının döküldüğü gibi dökülür.” buyurmuştur.

Kâbe’nin etrafında tavaf etmek, namazda durmak gibidir. Nasıl ki namaz kılarken hiç konuşmuyoruz; aynen bunun gibi, tavaf sırasında da asla konuşmayız.

Fahri Kâinat Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:“İki türlü tavaf vardır ki, bir Müslüman, onları yaparsa muhakkak anasından doğduğu günkü gibi günahlarından temizlenir. Günahları ne kadar çok olursa olsun bağışlanır. Birincisi, Kabe’yi sabah namazından sonra tavaf etmektir ta ki güneşin doğuşuna kadar. İkincisi, ikindi namazından sonra tavaf etmektir. Ta ki güneşin batışına dek...” (Ezrakî, Ahbâru Mekke, II, 22; İbn Cemaa, H. Sâlik, I, 55)

Hacca giden Müslümanlar, Allahu Teâla’nın misafiri konumundadırlar. Hac ve umre yapanlar, Allah’ın cemaatidir. Onlar her ne dua ederlerse Allah, onların dualarını kabul eder.

Giderken veya dönerken, o kutsal topraklarda ölen kişinin ahiret günü hesabı kolay olur.

DEVAM EDECEK.