H.Z.Bilal-i Habeş-i R.A. İlk Müezzin

    (D.M.581 – V.M.641)

    Efendimiz(s.a.v)’in İlk Müezzini, Kâbe-i Muazzama’da İlk Ezan-ı Muhammedi’yi Okuyan, İlk İman Edenlerden Yedinci Kişi, Hz.Ebubekir(r.a)’ın Kölelikten Kurtardığı Cennetle Müjdelenenlerden.

    Peygamber (s.a.v) Efendimiz'in ilk müezzini, Ashâb-ı kiramın meşhûrlarından ve ilk Müslüman olanlardandır. İsmi, Bilâl bin Rebah Habeşî, künyesi Ebû Abdullah’tır. Habeşistanlı bir aileye mensûb olup, babasının ismi Rebah, annesinin ismi Hamâme’dir. Mekke-i Mükerreme’de Beni Cumha kabilesine intisap etmişlerdir. Bilâl-i HabeşîHicretten kırk yıl kadar önce (m. 581) senesinde Mekke-i Mükerreme’de doğdu. H.20 -M. 641’de Şam’da vefât etti. Kabri Şam’da, Babüssagîr’dedir. Kaynaklarda hanımı ve çocukları hakkında bilgi bulunmamakta, sadece Hâlid adlı bir erkek ve Gufre (Gufeyre) adlı bir kız kardeşi olduğu zikredilmektedir.

    Nesebi: EbuAbdillâh (EbûAbdilkerîm veya EbûAmr) Bilâl b. Rebâh.Babası Rebâh ve Müslüman olduğu için çeşitli işkencelere mâruz kalan annesi Hamâme de köle idi. Annesine nisbetle İbn Hamâme diye de anılan Bilâl İslâmiyet'i Hz. Ebû Bekir vasıtasıyla kabul etti.

    İSLAMA GİRİŞİ

    Uzun boylu, simsiyah tenli, zayıf bedenli, gövdesi öne eğik, çok gür saçlı idi. Ömrünün sonlarına doğru saçlarının çoğu beyazlamıştı. Peygamber (s.a.v.)’ın halkı İslamiyet’e gizlice davete başladığı ilk zamanlarda Müslüman oldu. Müslümanlığa çok bağlı, temiz kalpli bir zat idi. Müslüman olduğunu ilk açıklayan yedi Müslümandan birisiydi. O zamanlar, her yerde olduğu gibi, Arabistan'da da korkunç bir cahiliyet vardı. İçki, kumar, zina, hırsızlık, zayıfları ezme, zulüm ve ahlâksızlık namına ne varsa hepsi yapılıyordu.

    Güçlü kimseler, zayıf kimseleri köle olarak kullanıyorlardı. İşte bu kölelerden biri de, Bilâl-i Habeşî(r.a) idi. Fakat bunun diğerlerinden farklı bir hâli vardı. Son derece mert ve dürüst idi. Bunun için Ümeyye, bunu kervanının başına koyar, mallarını bunun vâsıtasıyla uzak yerlere gönderirdi.

    Bilâl-i Habeşî(r.a) hazretlerinin diğer bir özelliği de, sesinin çok güzel olmasıydı. Bunun için düğün ve şenliklerde aranan bir kimseydi. Ticaret için uzun yol giden kervan yorgunluktan yürüyemez hâle gelince, bunun na'meleri ile canlanır, develer bile bunun güzel sesini işitince, coşup çatlarcasına yol alırlardı. Onun bu özelliklerini bilen sâhibi Ümeyye, ona diğer kölelerden ayrı muamele yapardı. Sanki köle değil hür bir insan gibi yaşardı. (İbnSa’d, Tabakat, c. 3, s. 232.)

    Bilâl-i Habeşî(r.a) yine bir gün, bir kervanla Şam'a gitmişti. Bu kervanda, Hz. Ebû Bekir(r.a)de vardı. İkisi arasındaki dostluk bu yolculukta meydana gelmişti. Bu sırada Mekkelilerin tek gelir kaynağı ticaretti.

    İslâm güneşinin doğmasına ve âlemi aydınlatmasına çok az bir zaman varken, işte bu yolculuk yapılmıştı. Hz.Ebû Bekir(r.a) bu yolculukta gördüğü bir rü'yâ sebebiyle sefer dönüşü iman nuru ile şereflenmişti.

    Bir gece yarısı Bilâl-i Habeşî(r.a)hazretlerinin kapısı çalındı. Uyandığında, kapıdan fısıldayan bir ses duydu: Bilâl! Bilâl!"Gecenin bu saatinde bu ses nedir" diye düşünürken, aynı ses tekrar etti: Bilal! Bilâl!

    Karanlıkta korkuyla sesin geldiği tarafa yöneldi. Sesin geldiği tarafa yaklaşıp sordu: Sen kimsin? Ben EbuBekir. Gecenin bu saatinde ne istiyorsun? Söyleyeceklerini sabah söyleyemez miydin? Acelen nedir? Sabahı beklemeden, sâhibin duymadan söylemem lâzımdı, onun için geldim. Beni meraklandırdın! Söyleyeceğini hemen söyle! Ya Bilâl! Bu ümmetin peygamberi geldi. Kimdir? Ebü'l-Kâsım.

    Peki, peygamber olduğunu nasıl anladın? Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir(r.a)şöyle cevap verdi: Şam yolculuğunda gördüğüm rüyayı anlattıktan sonra kendisine, "Yâ Ebe'l Kâsım, sen Allah’ın Resûlü olduğunu söylüyor, imana davet ediyormuşsun, öyle mi?" diye sordum. O da, (Evet yâ Ebâ Bekir! Rabbim insanlara müjdeleyici ve korkutucu olarak, Hz.İbrahim(a.s)’i gönderdiği gibi beni de bütün insanlara peygamber olarak gönderdi) dedi. Ben de, "Sen bugüne kadar yalan söylemedin. İnanıyorum ki sen Allah’ın Resulüsün" deyip huzurunda Müslüman oldum. Senin de Müslüman olmanı, ebedî saadete kavuşmanı istiyorum.

    Hz.Ebû Bekir(r.a)'in bu cevabı üzerine, onu yakinen tanıyan, samimiyetinden hiç şüphesi olmayan Bilâl-i Habeşî(r.a) hazretleri, Kelime-i şehadeti getirip Müslüman oldu. Bilal-i Habeşî(r.a), Müslüman olduktan sonra hayatında bambaşka bir safha başladı. Artık o, Hak ile bâtıl arasında vukû bulmak üzere olan çetin bir mücadelenin azimli bir kahramanı, yalnız bir mücahidi olmuştu.

    BİLAL-İ HABEŞİ'NİN İŞKENCEYE UĞRAMASI

    O Hiç kimseden korkmadan, çevrem yok, beni kim müdafaa eder, kim bana arka çıkar demeden İslâm'a girdiğini açıktan ilan etti. Onun Müslüman olduğunu duyan Ümeyye ibni Halef büyük bir dehşete kapıldı. Ne yapacağını şaşırdı. Kendisine danışmadan o nasıl yeni dine girebilirdi? Kendi kendine nasıl İslâm'ın açıktan ilan edebilirdi. Bir türlü hazmedemedi. Kalbi kaskatı kesilmiş vahşet ve zulmet içerisinde olan insan imanın tadını nereden bilecekti? Yapacağı tek bir şey vardı. O da zulüm ve işkence...

    Ümeyye, Bilal-i Habeşi (r.a.)'ı yeni dininden döndürmek için var gücüyle en ağır işkenceleri yapmaya başladı. Yoruluncaya kadar dövdü. Çölün o kızgın kumlarında öğle sıcağında yatırıp sürüdü. Göğsüne büyük kaya parçaları koyarak o kızgın kumda saatlerce yatırdı. Putlarının adını söyletebilmek için neler yaptıysa fayda vermedi. O gözleri yıldız gibi parlayan Habeşli köle şimdi karşısında imanda azmin ve iradenin mücessem heykeli olarak devamlı Allah, Allah diyordu. Onlar lat ve Uzza dedi. Bilal "Ehad (Bir)..Ehad (Bir).. "dedi. (İbnHişam, Sîre, c. 1, s. 340; İbnSa’d, Tabakat, c. 3, s. 232.)

    Onlar ısrar etti. Bilal onlarla alay edercesine; "Benim dilim onu söyleyemiyor." dedi. Zulümleri ve işkenceleri arttıkça arttı. Gece gündüz devamlı vahşiliklerini Bilal üzerinde sergilediler. Bilal'in boynuna ip takip çocukların eline verdiler. Onu sokaklarda dolaştırdılar. Amma ne çare? Ne mümkün zulüm ile bîdat ile gönülden imanı çıkartmak... O hep "Ehad... Ehad..." diyordu. Bilal'in parolası, marşı olmuştu bu kelimeler... Ümeyye ve avanesi çaresiz kaldılar. Ne yapacaklarını bilemediler? Bilali dininden döndüremediler. Ne iman!.. Ne kuvvet!.. Ne cesaret!.. Ne sebat!.. Ne kahramanlık bu!.Bilal'e yapılan işkencelere iki Cihan Güneşi Efendimiz(s.a.v) pek üzülüyordu. Bir gün Hz. Ebû Bekir (r.a.)'e Bilal'in durumunu sordu ve ona yapılanlara çok üzüldüğünü söyledi.

    İşkence altında kıvranan Bilâl (r.a.)'a rastgelen Varaka b. Nevfel,"Vallahi ey Bilâl, Allah birdir, Allah birdir. " der, sonra da müşriklere dönerek: "Siz onu bu yüzden öldürürseniz, biz onu, kendimize örnek alırız." derdi. (İbnü'l-Esir, el-Kâmil Fi't-Târih, II, 66).

    Bilâl'in efendileri olan Mekkeli müşrikler onu, çoluk çocuğun oyuncağı yapmışlardı, ona işkence edenlerden biri de Ebu Cehil'di. Ama Bilâl'e yapılan işkenceler sırasında gösterdiği sabır ve tahammül hepsini şaşkına çevirirdi. Nasıl oluyor da bu derece ağır işkencelere katlanabiliyordu.

    Ümeyye b. Halef'in Bilâl'e yaptığı işkencelere çok üzülen Hz. Ebû Bekir (r.a.) ona bu işkenceden vazgeçmesini söylemiş o da; "Onun ahlâkını bozan sensin, onu bizden uzaklaştıran senden başkası değildir" demişti. Bunun üzerine Ebû Bekir es-Sıddîk (r.a.) ona şu cevabı vermişti: "Benim yanımda senin şu kölenden daha güçlü ve kuvvetlisi var. Hem de senin dinindendir. İstersen onu al ve bunu bana ver." Ümeyye bu teklifi kabul edip öteki köleyi aldı ve Hz. Bilâl'i Hz. Ebû Bekir'e verdi. Başka bir rivayette Hz. Ebu Bekir'in onu yedi ukiyeye satın alıp azat ettiği kaydedilir. (İbnSa'd, Tabakat, III, 232)

    Allah’u Teâlâ'nın hakkında ayet indirerek şerefini tebcîl ettiği o büyük insan, Peygamberin can dostu, yar-ı garı (mağarada arkadaşı) Hz Ebû Bekir (r.a.) derhal Fahri Kâinat (s.a.v)'ın yanından kalktı ve Bilal'e işkence yapılan yere gitti. Ona yapılan zulmü görünce dayanamadı. Bütün servetini vermek pahasına da olsa. Bilal kardeşini bu işkenceden kurtarmalıydı. Müşriklere dedi ki: Bilâl'e böyle yapmakla elinize ne geçer? "Değerinden fazlasını al onu serbest bırak... Bunu bana satınız!

    Müşrikler cevap verdiler: Dünya dolusu altın versen satmayız. Fakat senin kölen Âmir ile değişiriz. Bilal için size verdim. Hz.Ebû Bekir(r.a)'in kölesi Âmir, onun ticaret işlerini yapardı. Çok para kazanırdı. Yanında şahsî malından başka, on bin altını vardı. Ebû Bekir-i Sıddîk(r.a)'ın önemli bir yardımcısı olup, her işini yürütürdü. Fakat kâfir idi. İman etmiyordu. Bunun üzerine Hz.Ebû Bekir (r.a)buyurdu ki:Âmir'i bütün malı ve paraları ile, Bilâl için size verdim.

    Umeyye parayı duyunca rahatladı. Teklifi hemen kabul etti. Ümeyye bin Halef ve diğer müşrikler çok sevinip, "Ebû Bekir'i aldattık" dediler.Al götür dedi. Ebû Bekir (r.a.) Bilal-i Habeşî (r.a.)'ın koltuğuna girerek kaldırdı. Ağır ağır yürümeye başlayınca Ümeyye "Eğer onu sadece bir tek okiyyeye (12 dirhem) satın almaya razı olsaydın yine de sana satardım. Diye laf attı. Hz Ebû Bekir (r. a.) da 'Vallahi' Sen onu, yüz okiyye karşılığında satmaya razı olsaydın, o parayı yine de öderdim... ' dedi. Hz.Ebû Bekir(r.a), hemen Bilâl-i Habeşî'nin üzerine koydukları ağır taşları üzerinden alıp, ayağa kaldırdı. Ağır işkenceler sebebiyle çok halsizleşmişti. Elinden tutup doğruca sevgili Peygamberimizin (s.a.v)huzuruna getirerek dedi ki :Yâ Resûlallah! Bilâl'i bugün Allah rızâsı için âzâd ettim. Resûlullah efendimiz çok sevindi. Ebû Bekir-i Sıddîk'a çok duâbuyurdu. (İbnHişam, Sîre, c. 1, s. 340; İbnSa’d, Tabakat, c. 3. s. 238; Halebî, İnsanü’l-Uyûn, c. 1, s. 299.)

    Hürriyetine kavuşan Bilâl-i Habeşî hazretleri, derhal Allah’u Teâlâ’nın Resûlünün hizmetine koştu.Ne sevgi dolu, coşkulu bir kardeşlik!.. Ne cömertlik!.. Ne insan kadri bilirlik!.. Ne büyüklük!..Ümeyye bu cevap karşısında sanki dilsiz kaldı... Kininden kibrinden çatladı... Gururuna yediremedi. Bir köleye bu kadar hürmet etmek ne demekti anlayamadı!.. İslâm kardeşliği hep böyle miydi?.. Ne güzeldi bu kardeşlik Allah'ım bizim insanımıza da böylesi bir kardeşlik nasib et!..

    Hz. Ömer(r.a) şöyle der: “Efendimiz Ebu Bekir, yine efendimiz Bilâl'i azad etti." (İbnü'l-Esîr, Üsdü'l- Gabe, I, 209).

    Bu kardeşlik, bu hizmet, bu cömertlik, karşılıksız kalır mıydı hiç? O sırada Cebrail aleyhisselam geldi. "Velleyli" süresinın 17 ve 18 ayetlerini getirdi. Allah Teâlâ "Temizlenmek üzere malını hayra veren iyiler ondan (ateşten) uzak tutulur." mealindeki ayetleriyle onu müjdeledi.

    Hz. Bilâl(r.a)’i, Ümeyye b. Halef gibi azılı bir müşriğin elinden kurtarıp hürriyetine kavuşturan Hz. Ebû Bekir(r.a), bir müddet sonra onun gibi köle olan annesi Hamâme’yi de satın alıp azat etti.( İbnHişam, Sîre, c. 1, s. 340; İbnSa’d, Tabakat, c. 3. s. 238; Halebî, İnsanü’l-Uyûn, c. 1, s. 299)

    Vefâtlarına kadar da, hizmetlerinden ayrılmadı. İzin verildiği halde, Habeşistan'a gitmedi. Ancak sevgili Peygamberimizle birlikte, Medine'ye hicret (göç) ettiler. (Buhârî, "Feżâʾilüaṣḥâbi'n-nebî", 23).

    Bir defasında Efendimiz(s.a.v)ona, "Bu gece cennette, önümde senin pabuçlarının tıkırtısını duydum" diyerek kendisinin cennetlik olduğunu müjdelemiş ve hangi ameli sebebiyle bu dereceyi elde etmiş olabileceğini sormuştu. O da her abdest aldıktan sonra "Allah Teâlâ'nın nasip ettiği kadar" nafile namaz kılma âdetinden söz etmişti (Buhârî, "Teheccüd", 17; Müslim, "Feżâʾilü'ṣ-ṣaḥâbe", 108).

    Bilal-i Habeşî (r.a.) artık hürdü. İstediği gibi hareket edebilirdi. O hayatı boyunca Resûlullah(s.a.v) Efendimizden ayrılmadı. Abdest suyunu taşıdı. Sevgili Peygamberimizin şahsî ihtiyaçlarını karşıladı. Evine lazım olan şeyleri dışarıdan alıp getirdi. Savaşlarda geceleri koruma görevlisi oldu. Gündüzleri de gölgelenmesini sağladı. Hazarda seferde müezzinliğini yaptı.

    EVLİLİĞİ

    Mekke‘deyken Yemenli bir ailenin kızına talip olduğu ve onların da Resulullah(s.a.v)‘a danışmaları sonucu, kızlarını Bilal(r.a)‘e verdiği gelen bir rivayettir. İkinci evliliğiyle ilgili rivayet ise Şam‘da Ebu‘dDerda(r.a)‘nın akrabalarından bir hanımla yaptığı evliliktir. "Azadlı bir kölenin Arab'ın eşrafından bir kadınla evlenmesi, kadın tarafının da bu evliliği gönül rızasıyla kabul etmesi, İslam‘ın gönüllerdeki soya dayalı şeref anlayışın yerine takvaya dayalı şeref anlayışını yerleştirdiğinin en bariz numunesi olmuştur."

    Bilal-i Habeşi kardeşi için talip olduğu kızın ailesine de kendi eski durumuna atıfta bulunmuş ve şöyle demişti: "Ben Bilal‘ım, bu da kardeşim. Biz Habeşliyiz. Biz yanlış bir yolda idik, Allah bize doğru yolu nasip etti. Köle idik, Allah bizi azad etti. Eğer kızınızı bize verirseniz, Allah‘a hamd ederiz. Vermezseniz Allah büyüktür.”Kız tarafının cevabı açıktır: "Senin kardeşi olduğun bir kişiye elbette kızımızı veririz."

    HİCRETİ

    Allah’uTeâla’nın dini için en çok işkençe çekenlerdendir. Hatta denir ki, işkenceye tabi tutlanlar arasında sadece Bilal-i Habeşi müşriklerin istedikleri şeyleri söylemedi. O, siyahi bir köle değil, ashabın ileri gelenlerinden ve İslam devletinin yönetiminde söz sahibi olan müminlerden biriydi. Hz. Bilal-i Habeşi’ye kızgın çöller üzerinde dininden döndürmek için taşlarla işkence yapan kâfir Ümeyye Bin Halef’ti. Bedir savaşında sahabeler tarafından öldürüldü. Hz. Peygamber, Bilâl'i Mekke'de Ubeyde b. Hârisile, Medine'ye hicretten sonra da EbûRuveyha Abdullah b. Abdurrahman el-Has'amî ile kardeş yaptı. Medine'nin havasına alışamayan bazı sahâbîler gibi Hz. Ebû Bekir ile Bilâl'in de hastalandıkları, Mekke'ye duydukları derin hasretle şiirler söyledikleri hadis kitaplarında zikredilir.

    Hicretten sonra Bilâl-i Habeşî hazretleri, birgün Mescid-i Nebî'de iken büyük bir neş'e içinde coşuyor, yerinde duramıyor, oynuyordu. Hazret-i Ömer bu hâlini görünce sordu:Yâ Bilâl, bu hâlin nedir? Burasının mescid olduğunu unuttun mu? Benim hâlimde ne var ki? İstersen gidip hâlimi Resûlullaha arz edelim, yanlışım varsa tevbe ederim ve bir daha yapmam.

    Beraberce Resûlullahınhuzûruna gittiler. Hazret-i Ömer, Peygamber efendimize durumu arz etti: Yâ Resûlallah, Bilâl, mescidin huşû'unu bozuyor. Burada neş'elenip coşuyor, oynuyor.Peygamber efendimiz Hazret-i Bilâl'e sordu:Yâ Bilâl, böyle neş'eli olmanın sebebi nedir?YâResûlallah, cenâb-ı Hak bana hidâyet nasip etti. Ben bir köleydim. Mekke'nin ileri gelenlerinden nice kimseler bu saâdete eremediler. Ebedî saâdettenmahrûm kaldılar. Onlara hidâyet nasip olmadı. Ben neş'elenmiyeyim de kim neş'elensin? Ben oynamıyayım da kim oynasın? Bilâl'e dokunmayın! Sevinip neş'elensin.

    Müezzinlerin piri olan Hz. Bilal-i Habeşi peygamberimizin vefatından sonra Medine’yi terk etmiştir. Ancak Hz. Ebubekir (r.a.) ‘ın ricası üzerine orada kalmış; onun vefatından sonra Hz. Ömer(r.a.) ‘den izin alarak Şam’a gitmiştir. Suriye’nin fethi sırasında Ebu Ubeyde (r.a.) ‘nın yanında bulunmuştur.

    İLK EZAN OKUYAN

    Ezan-ı Muhammedi, İslam‘ın şiarlarından, sembollerinden biridir. Okunduğu bölgede Müslümanların varlığının bir işaretidir. Ve tevhidin, imanın, Allah‘ın büyüklüğünün, Hz. Muhammed(s.a.v)‘in Resul oluşunun bir haykırışıdır. İşte bu haykırışı ilk yapan Bilal-i Habeş(r.a)‘idir.

    Medine-i Münevvereye hicret yapıldıktan bir müddet sonra Mescid-i Nebî yapıldı. Peygamberimiz (s.a.v) Ashâb-ı kirama beş vakit namazı cemaatle bu mescitte kıldırıyordu. Namaz vakti gelince “Es-salâtücâmi’a” denilerek namaz vaktinin girdiği bildiriliyordu. Daha sonra Peygamberimiz (s.a.v) Ashâb-ı kiramla istişâre edip, namaz vaktinin bildirilmesi için bir alâmet tespitini arzu buyurdu. Bir kısmı çan, bir kısmı boru çalalım, bir kısmı da ateş yakıp yukarı kaldıralım, dedi. Peygamberimiz(s.a.v) çanın Hıristiyanlara, borunun Yahudilere, ateşin Mecûsîleremahsûs olduğunu söyleyerek bunları kabûl etmedi. Abdullah bin Zeyd bin Sa’lebe(r.a) ve Hz.Ömer(r.a)rü’yâda ezan okumasını görüp söylediler. Resûlullah (s.a.v)Efendimiz bunu beğenip, namaz vakitlerinde ezan okunmasını emr buyurdu. Bilâl-i Habeşî(r.a)’yi çağırdı. Ezanın ona öğretilmesi ve onun okumasını emretti. Hicretin birinci yılında ilk ezanı okudu Bilâl-i Habeşî(r.a) yüksek bir yere çıkıp, beş vakit namaz için ezan okumaya başladı. Ve böylece ezan okumak sünnet oldu. İslam’da ilk ezan okuyan o’dur. Bilâl-i Habeşî(r.a) bir gün sabah namazı vaktinde, Peygamberimizin (s.a.v) kapısı önünde (Es-salâtühayrünminennevm) diye iki defa seslenmişti. Bunu Peygamber efendimiz (s.a.v) beğendi. “Bilâl, bu ne güzel söz! Sabah ezanını okurken bunu da söyle” buyurdu.

    Hz. Bilâl-i Habeşî’(r.a)nin sesi gür çok güzel ve pek tesirliydi. O, ezan okumaya başlayınca, herkes büyük bir aşk ve vecd içinde dinler kendinden geçerdi. Ezan okurken herkesi ağlatırdı. Hayatı boyunca hazarda ve seferde Peygamberimizin (s.a.v) vefâtına kadar müezzinlik, yapmıştır. Bilâl-i Habeşî(r.a) Medine’de bulunmadığı zaman EbûMahzûre (r.a), O da bulunmazsa Abdullah bin Ümmî Mektûm (r.a) müezzinlik yapardı. Bilâl-i Habeşî(r.a)’nin müezzinlikten başka bir vazifesi daha vardı. O da bayram namazlarında “Anaze” denilen mızrağı taşırdı. Bu asayı Peygamberimiz (s.a.v) namaza veya duâya durunca önüne dikerdi.

    Ezan okumaya başlayınca yolda yürüyen Yahudi dahi dinlerdi. Herkes sesine ve namelerine hayrandı. Bu hatırası böylece bugünlere ulaştı...

    O, cihaddan da hiç geri kalmadı. Bedir Gazvesi başta olmak üzere bütün gezvelere katıldı. Bedir'de kendisine işkence yapan Ümeyyeİbni Halefin öldürülmesini sağladı. Onu kibir ve gururuyla, kin ve gayzıyla cehenneme yuvarladı.

    Mekke fethi günü Resûlullah (s.a.v) Efendimizle birlikte Kâbe’nin içine girdi. Yine o sevgilinin emriyle Kâbe’nin damına çıktı ve fetih ezanını okudu.Hz. Peygamber'in Kâbe'nin içinde soldaki iki direk arasında iki rekât namaz kıldığını rivayet eden de odur. (Buhârî, "Ṣalât", 30).

    Tevhid kelimesi onun gür ve yanık sesiyle Mekke semalarında dalgalandı.Ne büyük mutluluk bu Allahım!.. nereden nereye!.. Dün bu topraklarda senin adını söyleyebilmek için zulüm gören, işkenceler altında inleyen Bilal, bugün Kâbe’den Senin adını bütün dünyaya ilan edercesine ezan okuyor... Putlar devriliyor şirkin karanlıkları İslâm'ın nuruyla dağılıyor... Şefkat ve merhamet abideleri sahabiler büyük bayram yapıyor... Herkes serbest diyor. Sevgili Peygamber Müşrikler şaşkın ve mahcup. Kendini yenen koşuyor İslâm'a. Nefsini yenemeyen kin ve gayzlarıyla baş başa kalıyor...Ey yüceler yücesi Allah'ım! Böylesi bayramları bizlere de nasib et. Müslümanları izzet ve şerefine erdir. Bilal'in bu tatlı sadasını kıyamete kadar devam ettir.

    Bilâl-i Habeşî hayatı boyunca Hz. Peygamber'in yanından hiç ayrılmadı, Vedâ haccında da bulundu. Onun abdest suyunu temin etmek, sütre* olarak kullandığı harbeyi taşımak, şahsî ihtiyaçlarını karşılamak, savaşta özellikle geceleri korunmasını, gündüzleri ise gölgelenmesini sağlamak, yemek hazırlamak, beytülmâl işlerine bakmak, Hz. Peygamber'in emriyle bazı ödemeler yapmak, elçileri ağırlamak, seriyye kumandanlarına sancak vermek, Resûl-i Ekrem'in emirlerini halka duyurmak, kadın esirleri muhafaza etmek gibi işlerde görev almıştır.

    Ezândan rahatsız olan Yahudîler, Hazret-i Bilâl'in okuduğu ezânı işiten Müslümanlar, ne kadar aşka, şevke geliyorlarsa, Medîne'deki Yahûdîler de o kadar kahroluyorlardı. Ezânı dinlememek için kendilerini zorluyorlar, fakat buna muvaffak olamıyorlardı. İster istemez, durup dinliyorlardı. Dinledikçe de kahroluyorlardı. Bunu engellemek için çâreler aramaya başladılar.

    Yahûdînin biri birgün Hz. Bilâl'i sıkıntı içinde görünce dedi ki:Yâ Bilâl, ben sana istediğin kadar para vereyim, yeter ki sen sıkıntı çekme.Maksadı başkaydı. Hazret-i Bilâl de sıkıntıda olduğu için ondan çokça borç aldı. Yahûdî parayı verirken ilâve etti:Eğer bu parayı ödeyemezsen, seni köle olarak alırım.Aradan bir zaman geçtikten sonra, Yahûdî gelip parasını istedi. Bilâl-i Habeşî hazretleri, özür beyân ederek dedi ki:Bana bir ay daha müsâade et, yine ödeyemezsem, beni köle olarak alıp götürürsün.

    Son günü geldiği hâlde borcunu ödiyemiyen Hazret-i Bilâl, çâresiz kalıp, Resûlullahın huzûruna gidip durumu arz etti. Peygamber efendimiz bir şey buyurmadı. Ümitsiz bir şekilde evine dönen Hazret-i Bilâl o gece uyuyamadı.Kendi kendine, "Artık bundan sonra ezân okuyamıyacağım" diye derin derin düşünüyordu. Bu düşünceler içinde kendinden geçmiş hâldeyken kapı çalındı. Gelen kimse seslendi: Resûlullah seni çağırıyor, acele gel!Hemen kendini toparlayıp, huzûra koştu. Peygamber efendimiz buyurdu ki:Yâ Bilâl ticaretten dönen bir kervan var. Kervana git, onların arasında üzerindeki yükleriyle beraber bana hediye edilmiş olan üç deve var, onları al senin olsun! Borcunu öde! Hazret-i Bilâl emredileni hemen yaptı. Rahat ve huzûr içinde, gidip sabah ezânını okudu. Namazdan sonra, mescidin kenarında onu köle olarak alıp götürmek için bekliyen Yahûdîyi gördü. Namazdan çıkınca, yüksek sesle konuştu: Bende alacağı olan kimseler gelsin, borcumu ödeyeceğim! Bunun üzerine Yahûdînin bütün hayâlleri yıkıldı. Perişan oldu. Parasını aldığı gibi oradan uzaklaştı. 

    Müezzinlerin piri Bilal-i Habeşî (r.a)'nin Uyuya Kalması

    Resulullah(s.a.v) Hayber dönüşü yolun bir yerinde gece mola verir. Ashaba sorar: "Kim bizi sabah namazına uyandırmak için bekleyecek?"

    Bilal-i Habeşi(r.a): "Ben ya Resûlullah, sizi uyandırmak için beklerim."Resulullah(s.a.v) devesinden iner, yeri hazırlanır ve istirahata çekilir. Bilal (r.a) namaz kılmaya başlar. Epey kıldıktan sonra oturur ve o da diğerleri gibi çok yorgun ve uykusuz olduğundan uyuyakalır. Güneşle birlikte ilk uyanan Allah Resulü(s.a.v) olur. Sabah namazı kaçırılmıştır. Bilal‘i çağırarak; "Ey Bilal nedir senin bize bu yaptığın?"

    Bilal‘in cevabı ilginçtir: "Ya Resûlullah, sizi tutan beni de tuttu."

    Efendimiz (s.a.v): "Doğru söyledin ey Bilal," buyurur ve ekler: "Allah istediği zaman (a kadar) ruhlarınızı kabzetti. Yine istediği zaman geri çevirdi. Haydi, Bilal kalk ve ezan oku!"Bilal (r.a) ezan okur ve namaz kılınır. (Buhari)

    Mekke‘nin Fethinde

    Bilal-i Habeşi Mekke‘nin Fethi‘nde Allah Resulünün(s.a.v) yanındaydı. Kâbe‘ye girerken yanlarında Usame bin Zeyd(r.a)ve Osman bin Talha(r.a) vardı. Allah Resulü(s.a.v) Bilal(r.a) ile Kâbe‘ye girip orada namaz kıldı. Namazdan sonra Kâbe‘den çıkınca Abdullah bin Ömer(r.a) Bilal(r.a)‘e gelerek sordu: "Resulullah nerede namaz kıldı?"Bilal de gösterdi. Ve İbn Ömer(r.a)de orada namaza durdu. (Buhari)

    Kâbe‘nin putlardan temizlenmesinden sonra, fethin sembolü ve tevhidin egemenliği olarak da ezan okuması için Bilal(r.a)‘a talimat verildi. Bilal(r.a), Kâbe‘nin damına çıkıp ezana durdu. O zaman müşrikler bu durumu horlayarak: "Bu siyah köle mi Kâbe damına çıkıp ezan okuyor" dediler. Resulullah(s.a.v)bunun üzerine: "Ey insanlar! Biz sizi bir erkek ve bir kadından yarattık. Ve sizi kavimler ve kabileler haline getirdik ki birbirinizi tanıyasınız. Şüphesiz Allah katında en üstün olanınız, O‘na karşı en derin bir sorumluluk bilincine sahip olanınızdır. Allah her şeyi bilendir, her şeyden haberdar olandır." (Hucurat Suresi,13) ayetini okudu.

    On sene kadar önce Kâbe‘nin etrafında, boynunda ip, çocuklara dolaştırılan zat, şimdi Allah‘ın beytinin üstüne çıkıp hem tevhidi belgeliyor, hem de Allah Resulü ve Müslümanlar katındaki değerini göstermiş oluyordu. İslam ne mükemmel ne adaletli ne özgürlükçü ne yüce bir din!

    Bilal-i Habeşi(r.a) bir sabah vakti yine namaz vaktinin geldiğini Peygamber Efendimize bildirmek için evinin önüne gitmiş ve: "es-Salah..." diye seslenmişti. Biraz bekledikten sonra Efendimizin gelmediğini görünce Bilal, tekrar evin önüne giderek; "EsselatüHayrün minen nevm, Namaz uykudan hayırlıdır"  diye iki defa nida etmişti. Resulullah Mescide gelip Bilal‘i görünce şöyle buyurur: "Bilal, bu ne güzel söz! Sabah ezanını okurken bunu da söyle..." (Ebu Davud)

    Artık o günden bu güne kadar sabah ezanına hep bu söz eşlik etti. Ve Kıyamete kadar da devam edecek inşallah...

    Resulullah(s.a.v)‘tan Sonra

    Allah Resulüne ezan okumak ne kadar zevkli, onurlu, zor ama o nispette mübarek bir iştir. Her ezandan sonra Resulullah‘ın arkasında namaza durmaya alışanlar, artık O‘nu göremeyince adeta çılgına dönmüşlerdi.  Bunlardan bir tanesi de Bilal‘di.

    Ve Resulullah(s.a.v)‘tan sonra ezan okumayı kendine bir türlü kabullendiremiyordu. Yüreği yetmiyordu buna. Bir gün Halife Hz. Ebubekir‘in yanına gelerek; "Ey Resulullah‘ın Halifesi. Ben Allah Resulünden; ‘Ey Bilal Allah yolunda cihaddan daha faziletli bir şey yoktur‘ buyurduğunu işitmiştim" dedi. Hz. Ebubekir: "Ey Bilal dileğin nedir?"

    Allah yolunda ölünceye kadar seferlerde cihad etmek istiyorum.Ey Bilal, sen bizi bu hal üzere bırakıp gitmeyi uygun görüyor musun? Yanımızda otursan da bize yardım etsen olmaz mı? Hz. Ebubekir bu ricada bulunur ve yemin ederek gitmesine razı olmayacağını belirtir.

    Bu kesin ifade üzerine Bilal-i Habeşi şu tarihi ve çarpıcı sözü söyler: "Eğer sen beni, kendin için satın aldın ise, seninle birlikte olayım beni yanında alıkoy. Yok, eğer Allah için satın aldın ve azad ettinse, beni bırak da Yüce Allah‘ın hizmetine gideyim."

    Ben seni ancak Allah için azad etmişimdir. Ey Bilal Allah aşkına üzerinde bulunan hakkımı ve hürmetimi göz önünde tut da yanımdan ayrılma. Ben zayıfladım, yaşlandım. Ecelim de yaklaşmıştır.Bu ifadelere elbette duyarsız kalınamazdı. İslam‘ın ilk devrinden itibaren beraber olmuş, pek çok ortamı paylaşmış bu iki insan ayrılamayacaktı. Ve Bilal cihad seferini erteledi. Hz. Ebubekir‘in vefatından sonra Şam tarafına hicret ederek, orada cihada katıldı.

    SON EZANI

    Resulullah‘ın irtihalinden sonra ezan okumadığını belirtmiştik.  Takriben on yıllık zaman zarfında bunun üç tane istisnası vardır. Birincisi; Hz. Ömer‘in Şam seferinde halifenin ısrarı üzerine okuduğu ezan...

    İkincisi; Hz. Ömer(r.a)‘le Kudüs‘ü fethe gittiğinde, orada yine Hz. Ömer‘in, ashabın ve mücahitlerin ısrarı üzerine okuduğu ezan...

    Üçüncüsü; Medine‘ye geldiğinde okuduğu ezandır ki bu hayli ilginç ve hüzünlü olmuştur.

    Bilâl-i Habeşî(r.a) hazretleri, Peygamber efendimizin vefâtından sonra, ayrılık acısına dayanamaz hâle geldi. Resûlullaha olan muhabbetiyle, yanıp tutuşuyor, devamlı gözyaşı döküyordu.

    Medîne'de kaldığı müddetçe bu acının daha da artacağını biliyordu. Çünkü gördüğü her şey Resûlullahı hatırlatıyor, kendini tutamayıp ağlıyordu. Bu sebeple Şam'a gitmeye karar verdi. Hazret-i Ebû Bekir'den izin aldı. Medîne'den, ayrılıp Şam'a yerleşti. Hazret-i Ömer'in hilâfetine kadar orada kaldı. Hazret-i Ömer ordusuyla Şam'a gelince, onlara katılıp orduyla beraber Kudüs'e gitti.Kudüs'ü teslim alma sırasında Hz. Ömer'den başka Ebu Ubeyde b. el-Cerrâh, Muaz b. Cebel, Amr b. el-Âs gibi ashabın ileri gelenlerinden bir çok kimse bulunuyordu.

    Hz. Peygamber(s.a.v)'in kendisine, "Ey Bilâl! Allah yolunda cihaddan daha faziletli bir amel yoktur" dediğini hatırlatıp cihad için Suriye'ye gitmek üzere Hz. Ebû Bekir'(r.a)den izin istemiş, ancak halifenin ısrarı üzerine Medine'de kalmış, Hz. Ömer(r.a) halife olunca Medine'den ayrılarak Suriye'de birçok şehir ve bölgenin fethine iştirak etmiştir. (İbnSa’d, Tabakat, c. 3, s. 238; İbn Hacer, el-İsabe, c. 1, s. 169.)

    Din Kardeşine Kadirşinaslığı

    Hz. Ömer(r.a) Suriye'de Şam divanını tedvin ederken Bilâl'in isteği üzerine onu ve diğer Habeşliler'i, Ebû Ruveyha'nın kabilesi olan Has'amlılar'la birlikte aynı divan defterine yazdırdı. Bazı müslümanlar Bilâl'in ezan okuması için halifeye müracaat ettiler; halifenin isteği üzerine Bilâl Suriye'de bir defa ezan okudu ve dinleyenleri ağlattı.Peygamber(s.a.v) Efendimizin ilan ettiği kardeşlik uygulamalarında, iki kardeş önceleri birbirlerine önceleri mirasçı da kalıyordu. Ancak daha sonra bu husus kaldırıldı. Fakat Bilal-i Habeşi, din kardeşi Ebu Ruveyhe‘ye o kadar bağlıydı ki, Şam‘dayken eline geçen her şeyden O‘na da bir pay ayırmıştı."

    Ömer bin Hattab(r.a) Şam‘da divanları (aile kütüklerini)  yazdığı ve Bilal‘in de cihat için Şam taraflarında bulunduğu bir zamanda karşılaşırlar. Hz. Ömer Bilal‘e sorar: "Ey Bilal sen kütüğe kiminle yazılacaksın?"

    "Ebu Ruveyhe ile birlikte, ondan ebediyen ayrılmam. Resulullah‘ın, Onunla benim aramda akdetmiş olduğu kardeşlikten dolayı onunlayım."Böylece O‘nun kabilesine katıldı. Ve Habeşlilerin kütüğü Hasam kabilesine katıldı. Bilal, onlar içinde büyük bir makama sahipti. (İbn Hişam)