Mimar Sinan

    (D.M. 29 Mayıs 1489 Kayseri - V.H.996.M. 17 Temmuz 1588. İstanbul)

    İstanbul'a ve Tüm Osmanlı Coğrafyasına Ölümsüz Eserlerle Türk-İslam Mührünü Vuran, Alim, Veli, Dahi, Dünya Tarihine Altın Harflerle Yazılmış, Mimar Başı...

    Mimar Sinan, Koca Sinan diye de anılan, Kanuni Sultan Süleyman dâhil üç büyük Osmanlı padişahı döneminde yaşamış, dünyanın en büyük mimar ve yapı sanatçılarından, yaptığı eserleriyle dünya tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır. Osmanlı mimarisine¸ İstanbul'a ve hatta tüm Osmanlı coğrafyasına¸ serptiği çil çil kubbeler¸ minareler¸ kemerler¸ köprüler ve çeşmeler gibi ölümsüz eserlerle Türk-İslam mührünü vuran Mimar Sinan¸ Osmanlı Rönesans'ının¸ “Altın Çağ”ın baş mimarlarındandır.

    Osmanlı'nın en güçlü dönemlerinde mimarbaşı olarak görev yapan Mimar Sinan, yaşamı boyunca camiler, külliyeler, köprüler, hamamlar, çeşmeler inşa etti. İnancını taşa, mermere, kubbeye, minareye, yaptığı eserlere nakşetti.

    Mimar Sinan Fatih Sultan Mehmet Han’ın oğlu İkinci Beyazıd zamanında 29 Mayıs 1489 tarihinde Kayseri’nin Ağırnas köyünde doğdu. Babasının adı Abdülmennan dedesinin adı da Dülger Yusuf’tur. Bu çocuk, Osmanlı Devleti’ne iki savaş kazandıracak, yaptığı eserler dünya kültür mirası listesine yazılacak, bilim adamlarınca Merkür gezegenindeki bir kratere ismi verilecektir. Bu çocuk, Mimar Sinan‘dır. 

    EĞİTİMİ VE DEHASI

    Ancak ifade etmelidir ki Müslüman Anadolu’nun bağrında yetişen samimî ve ihlaslı bir mü’min olan Sinan’ın bu devşirme liginden yola çıkarak onun şu veya bu milletten olduğu husûsundaki iddiâlarla uğraşmak yersizdir. Doğru olan, bugünkü mimariyi Sinan’ın ufuklarıyla değerlendirebilmek, yani Türk mimarisini yeniden Sinan’ın o mükemmel sanat ve üslûbu istikâmetinde geliştirebilmektir.

SİNAN'I MİMAR SİNAN YAPAN NE İDİ?

    Yedi yıllık bir tahsilden sonra yeniçerilerin arasına katılan Sinan, iştirak ettiği muharebeler dolayısıyla gidip gördüğü yerlerdeki sanat abidelerini inceleme ve kendisindeki o üstün kabiliyet potasında eritip yeni terkipler vücuda getirme imkânına kavuştu. Sinan’ın sanat hayatı için bütün bu seferler, dehâsını besleyen bir büyük tecrübe ve müşahede zemini oldu. Onun yaklaşık elli yılı, bu şekilde bir bilgi ve tecrübe biriktirme, eşsiz bir estetik kabiliyeti kazanma ve bunları o müthiş muhayyilesinde yoğurmakla geçti.

    Osmanlı Devleti’nin reaya çocukları olan bu devşirmeler, tamamen ailelerinin rızası ile alınır ve kabiliyetlerine göre yetiştirilirlerdi. Ayrıca o zamanlar yalnız Hristiyanlardan değil Müslüman çocuklarından da devşirme alınmaya başlanmıştı. 

    Osmanlı İmparatorluğunun yükseliş döneminin baş mimarı olan Osmanlı klasik mimarisinin şekillenmesinde büyük rol oynayan Mimar Sinan, Kanuni döneminde 28 yıl, II. Selim döneminde 8 yıl ve III. Murad döneminde de 14 yıl olmak üzere toplamda 50 yıl hizmet verdi. 

    Osmanlı mimarisini farklı bir kavrayışla ele alarak dünya mimarlığının zirvesindeki gelişme noktasına taşıyan tek isimdir. Şehircilik, işletme yönetimi ve en genel anlamda yapı alanının örgütlenmesinde adını en çok duyuran kişi olması, beslenip dayandığı toplumsal alt yapı ve kurumlar kadar kişisel dehasıyla da bağlantılıdır. 

    Mimar Sinan’ın hayatıyla ilgili en geniş bilgiler, çağdaşı ve yakın dostu olan şair Sâî Mustafa Çelebi’nin kaleme aldığı Tezkiretü’l-bünyân’da bulunur. 994-995’te (1586-1587) kaleme alındığı düşünülen bu tezkire, Mimar Sinan’ın anlattıklarından derlenmiş hayat hikâyesi ve eserlerinin dökümünden oluşmaktadır.  

    22 yaşında, Yavuz Sultan Selim’in hükümdarlığı sırasında başlatılan ve Rumeli‘de olduğu gibi Anadolu‘dan da asker devşirmeyi öngören yeni bir uygulama nedeniyle İstanbul‘a gelişinin ardından, orduya asker yetiştiren Acemi Oğlanlar Ocağı‘na giren ve dülgerliği öğrenen Sinan, burada, yapı işlerinde de görev alırken, çağın önde gelen mimarlarının yanında çalışma fırsatını da elde etti.

    Yıllar sonra bu dönemi için, "Tıpkı bir pergelin sabit ayağı gibi kararlıydım. Pergelin gezen ayağı gibi başka diyarları gezmeye özenirdim" diyen Mimar Sinan, Yavuz Sultan Selim döneminde orduyla Doğu seferlerine, Kanuni Sultan Süleyman döneminde de Batı seferlerine katılarak, mimari alanda büyük bilgi ve tecrübe edindi.

    1514‘te Çaldıran Savaşı ve 1516 – 1520 arasında yapılan Mısır seferlerinden sonra, İstanbul’a dönüşünün ardından Yeniçeri Ocağı‘na alınan Sinan, Kanuni döneminde, 1521‘de katıldığı Belgrad, 1522‘deki Rodos seferlerinden sonra subaylığa yükseldi.

    1526 yılında, yayabaşı olarak çıktığı Mohaç seferinden sonra, cephane sorumlusu görevi verilen Mimar Sinan, 1529‘da Viyana, 1529-1532 arasında Almanya, 1532-1535 arasında da Irak’a düzenlenen, Bağdat ve Tebriz seferlerine katıldı.

    Son Bağdat seferinde, Van Gölü‘nün üstünden geçecek üç geminin yapımını başarıyla tamamlaması, Sinan’a haseki ünvanını kazandırdı. Bu rütbeyle, Korfu, Pulya ve Moldavya seferlerine katıldı.

    1538 yılındaki Karaboğdan Seferinde ordunun Prut Nehri'ni geçmesi için köprü gerekmiş bataklık alanda günlerce uğraşılmasına rağmen köprü kurulamamış görev Kanuni'nin veziri Damat Çelebi Lütfi Paşa'nın emriyle Mimar Sinan'a verilmiştir.

    1539’da, Mimar Acem Ali‘nin ölümü üzerine onun yerine Saray Başmimarı olmuştur. Daha sonra ordunun yapı ihtiyacını karşılamaya yönelik çeşitli görevler üstlenen Sinan, sefere gittiği yerlerde gözlemlediği farklı mimari yapılarla kendisini geliştirdi. Osmanlı’nın en güçlü döneminde yaşayan Sinan, Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murat olmak üzere, üç padişaha mimarbaşı olarak hizmet etmiştir

    Kendisi de birçok seferde padişahın yakınında bulunup hizmet ettiğini, çeşitli rütbeler aldığını, fakat asıl amacının mimarlık olduğunu belirtir. Bundan sonraki yıllara ait belgelerde imza ve mührüne rastlanmaktadır. İmzası “el-fakīr Sinan sermi‘mârân-ı hâssa” ifadesini taşırken elips biçimli mührünün ortasında, “el-fakīrü’l-hakīr Sinan”, çevresinde ise “bende-i miskîn kemîne derd-mend-i ser-mi‘mârân-ı hâssa-müstmend” ifadesi kazınmıştır. Kısacası ölümüne kadar “reîs-i mi‘mârân” olarak kalmıştır.

MİMARLIK ANLAYIŞI

    Mimar Sinan, Osmanlı mimarlığında klasik dönem denen dönemin başlıca yaratıcısı, bir başka deyişle, okul kurmuş bir sanatçıdır. Yapıtlarında, güzellik ve işlev kavramlarını birleştirerek, mühendislik tekniğinin yaratıcılığı, sanatçı beğenisiyle birleştirip özgün yapılar ortaya koymuştur. Ancak bu yapıtlarda işlevi, estetiğin ardına gizleyen bir sanatçı anlayışı egemendir. Böylece, plastik değerleri ön plana çıkarmış özellikle, yaptığı binalarda genişlik duygusu yaratmak amacıyla kare, altıgen ve sekizgen planlar kullanmıştır. Bu binalardaki birbirleriyle uyumlu olarak kullanılan mimarlık öğeleri, bir görkem duygusu yaratacak biçimde düzenlenmiştir. Kubbeyi taşıyan payelerin ince görünmesini sağlamak üzere hücre ve panolar kullanmış, sütun başlıklarını mukarnaslarla süslenmiştir. Ancak süslemede de işlevin gözardı olmasını engelleyecek bir anlayışı uygulamıştır. Eldeki kaynaklara göre, Mimar Sinan pek azı onarım olmak üzere çok sayıda cami, mescit, medrese, darülkurra, türbe, imaret,darüşşifa,sukemeri,köprü,kervansaray,saray,mahzen,hamam yapmış, verimli bir mimardır. Kendisinden önceki Ayas, Hayrettin gibi mimarlardan yararlanan Mimar Sinan’ın klasik dönem olarak adlandırılan mimarlık anlayışı Ayas, Şecca, Acem Ali, Küçük Sinan, Davut Ağa, Ahmet Ağa, Kemalettin, Yusuf Mehmet Ağa, Süleyman Ağa Muslihittin, Hüseyin Çavuş, Hacı Hasan, İbrahim gibi mimarlar tarafından sürdürülmüştür.

    Mimar Sinan’ın İlk Başarısı

    Ordu sadece savaşan askerlerden oluşmaz. Savaşanların haricinde, onlara yemek, su, top, tüfek, cephane taşıyan, gemiler yapan, köprüler kuran lojistik desteğe ihtiyaçları vardır. Ayrıca toprağın altından tünel kazan lağımcılar, kalelerin kuşatılmasında kullanılan tekerlekli kuleler, kapıları kırmak için koçbaşı… Bunların üretilmesi için de yetişmiş insan kaynağına ihtiyaç vardır.

    Sinan, Osmanlı ordusuna bu şekilde hizmet veren bir askerdir. O İstanbul’da ilk olarak tersanede çalışır, gemi yapmayı öğrenir. Sinan’ın ilk büyük başarısı, ilk defa kendini göstermesi de Van Gölü’nde iki hafta içinde 3 kadırga yapmasıdır.

    1534 yılında Kanuni Sultan Süleyman Bağdat’a sefer düzenler. Ordunun Bağdat’a gittiğini fırsat bilen İran Şahı Tasmahb, Van’a saldırır. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman, veziriazam Lütfi Paşa’ya ordunun bir bölümünü alıp, Van’a gitmesini söyler. Lütfi Paşa Van’a geldiğinde Tasmahb’ın ordusunu bulup dağıtmak için gemilere ihtiyaç duyar. Görev Sinan’a verilir. Sinan etraftaki ormanlık alanı araştırıp gemi yapımında kullanılacak ağaçları bulduktan sonra, küçük bir tersane kurar ve iki hafta sonra 3 kadırga hazır hale getirilir. Kadırgalarla sefere giden Osmanlı ordusu, İran ordusunu bulur ve dağıtır. Bu Sinan’ın ilk başarısıdır.

    Sinan’ın Baş Mimar Olması – Belgrad Seferi

    Kanuni Sultan Süleyman, Avrupa’ya sefere çıkmış, Belgrad’ı fethetmeye gitmiştir. Ordusuyla beraber Prut Nehri’ne ulaşmış, ancak buradan karşıya geçememiştir. Günlerdir yağan yağmur, nehri azgınlaştırmış, yerleri bataklık haline getirmiştir. Ordudaki mimarların yaptığı köprüler ardı ardına yıkılınca, Lütfi Paşa’nın aklına Sinan gelir. Van Gölü’nde yaptığı kadırgalarla Lütfi Paşa’nın gözüne giren Sinan, bu sefer Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle köprü yapmakla görevlendirilir. Nehrin yatağını genişleterek 10 gün içerisinde yaptığı köprüyle, Osmanlı ordusunu ve Kanuni Sultan Süleyman’ı Prut Nehri’nden karşıya güvenle geçiren Sinan bundan sonra baş mimar olacaktır, artık Mimar Sinan’dır.

    Elli yıla yakın süreyi kapsayan, Osmanlı Devleti’nde yaptığı mimarlık görevi boyunca, yapılarında gerçekleştirdiği deneyler ve getirdiği yeniliklerle, zirveye taşıdığı Osmanlı – Türk mimarlığının bireşim sürecini tamamlayarak, arayış aşamasından, klasik döneme geçiren ve hem Doğu, hem Batı ile ilişki içinde oldu. Anadolu ve Akdeniz kültürlerine sahip çıkan bir Osmanlı – Türk İslam mimarlık bileşimi ortaya çıkaran Mimar Sinan, birçoğu İstanbul’da olan, 84 cami, 52 mescit, 57 medrese, 7 okul ve darülkurra, 22 türbe, 17 imaret ve 3 darüşşifa, 7 su yolu kemeri, 8 köprü, 20 kervansaray, 35 köşk ve saray, 6 ambar ve mahzen, 48 hamam ve kaydı olmayanlarla beraber, üç yüz elliyi aşkın yapının baş mimarlığını üstlendi.

    Mimarbaşılık görevini kırk sekiz yaşında üstlenen Sinan mesleğinde kaydettiği aşamaları üç ayrı yapıyla somutlaştırarak tanımlar: “Çıraklık eserim” dediği Şehzade Camii ile (955/1548) ilk büyük sultan camisini tamamlamıştır. Kanûnî Sultan Süleyman ölen şehzadesi adına bir külliye yaptırmak istemiş, bu inşaat o sırada elli dört yaşında bulunan Sinan’a verilmiştir. Bu yapının tamamlanmasından birkaç yıl sonra sultanın adıyla yeni bir cami ve külliyenin inşasına başlamış ve yedi yıl içinde İstanbul’un ve bütün imparatorluğun en görkemli yapılarından biri tamamlanmıştır (1557). Süleymaniye’yi “kalfalık eserim” diye nitelendiren ustanın II. Selim adına, bu defa Edirne’de inşa ettiği cami Sinan’ın en büyük eseri olarak gösterilir. Bu yapı tamamlandığında seksen üç yaşındaydı ve yaşlılığından dolayı artık “Koca” lakabıyla anılıyordu. 992 (1584) yılında hacca giden Sinan kendi yerine Mehmed Subaşı adıyla tanınan mimarı vekil olarak bırakır. 

    Yeniçeri ordusunda bir asker olarak değil, istihkâm işlerinin idare ve tasarımından sorumlu olarak görev yapan Mimar Sinan’ın ilk yapıtı, 1536 – 1537 arasında yaptığı, Halep’teki Hüsreviye Camisi’dir. İstanbul’daki ilk yapıtı 1539’da inşa edilen Haseki Külliyesi olan Sinan’ın, mimarbaşı olduktan sonraki ilk büyük ve önemli yapıtı ise, 1543 – 1548 seneleri arasında yapılan, kendisinin çıraklık dönemi yapıtı olarak tanımladığı dönemde yaptığı, dört ayağın taşıdığı ve dört yarım kubbenin desteklediği bir kubbe ile örtülü olan, içerde daha aydınlık bir mekân yaratmanın amaçlandığı ve dış görünümün kitlesel etkisi azaltılan, İstanbul’daki  Şehzade Mehmet Camisi’dir.

    Daha Sonra yaptığı, Üsküdar‘daki Mihrimah Sultan Camisi‘nde, yarım kubbelerin sayısı üçe indirilerek daha rahat bir iç mekan elde etmeyi deneyen Sinan’ın, kalfalık dönemi yapıtı olarak adlandırdığı, Osmanlı – Türk mimarlığının en önemli yapılarından biri olan Süleymaniye Camisi ve Külliyesi’nin yapımında, İstanbul’daki Bayezid Camisi‘nde kullanılan taşıyıcı sistem tekrarlanarak, dört ayak üstüne oturan kubbe, mihrap yönündeki yarım kubbelerle desteklenmiştir.

    Süleymaniye, Ayasofya ile ortaya çıkan strüktür sorununun, Sinan tarafından ikinci kez ele alınışıdır. Darülkurrası, darüşşifası, hamamı, imareti, altı medresesi, dükkânları ve Kanunî Süleyman ile Hürrem Sultan‘ın türbeleriyle büyük bir alana yayılmış kentsel bir düzenleme ve Türkler’in dinsel yapılara toplumsal hizmet yapısı içeriği katmalarının en önemli örneği kabul edilen Süleymaniye’de, kubbe ve yarım kubbeler, yüklerini, uyumlu geçişlerle bir sonrakine iletirler. Dönemin önde gelen tüm sanatçılarının katkıda bulunduğu ve İstanbul’un Haliç‘e bakan tepelerinden birinde yer alan bu yapı, her ayrıntısıyla bir bütün olarak ele alındı ve yedi yıl gibi kısa bir sürede bitirilerek, Sinan’ın mimarlığının yanı sıra, organizasyon ve örgütlemedeki becerisini de açığa çıkardı.

    Sinan, ustalık dönemi yapıtı olarak nitelendirdiği, Klasik dönem Osmanlı-Türk mimarlık bireşiminin dilini ortaya koyan, kurallarını belirleyen çok önemli bir başyapıt olan Selimiye Camisi’nde, İstanbul’daki Rüstem Paşa Camisi‘nde çözmeye kubbeyi sekizgen bir plan üstüne oturtma sorunu tekrar ele alarak uyguladı. 31 metreyi geçen çapıyla, en büyük kubbesini inşa eden Sinan’ın, külliye’nin öteki yapılarını camiye göre arka planda tuttuğu Selimiye, strüktür mekân oluşumu, oranları ve süslemeleriyle Osmanlı’nın en önemli mimari yapılarının başında gelir.

    Edirne’de yer alan Selimiye Camii, Osmanlı mimarisinin en önemli eserlerinden biridir. Bir tepe üzerinde inşa edilen Selimiye Camii’nde, daha önce hiçbir yapıda denenmeyen teknikler kullanıldı. 8 sütun üzerine oturtulmuş olan kubbesi, caminin hem dış hatlarını oluşturmakta hem de iç ortama ferahlık ve genişlik vermektedir. Sayısı dört olan minarelerin yüksekliği 84 metredir (bazı kaynaklara göre 85 metre). Muazzam bir işçilikle yapılmış olan camide; hat sanatı, çini sanatı ve mermer işlemeciliği gibi çeşitli sanat dallarını görmek mümkündür.

    Selimiye Camii’yle ilgili bilinmesi gereken diğer bir detay ise, ters lale motifidir. Müezzin mahfilinin ayaklarının birinin altında yer alan ters lale motifinin ise bir anlamı ve hikâyesi var. Rivayete göre; caminin yapılacağı yerde bir lale bahçesi bulunmaktaydı. Ancak bahçe sahibi bir türlü arsasını satmak istemiyordu. En son Mimar Sinan, caminin bir yerine lale motifi işleyeceğine dair bahçe sahibini ikna etti. Lalenin ters şekilde yapılması ise, bahçe sahibinin ters biri olduğunu ifade etmektedir. Selimiye Camii 2011 yılında, UNESCO Dünya Mirası Listesine eklendi.

    Mimar Sinan’ın Eserleri – Ustalık, Kalfalık, Çıraklık Eseri

    Mimar Sinan, üç eserini çıraklık, kalfalık ve ustalık eserim diye tanımlar. Şehzade Mehmet Camii çıraklık, Süleymaniye Camii kalfalık, Selimiye Camii’de ustalık eseridir.

    Mimar Sinan’ın Çıraklık Eseri – Şehzade Mehmet Camii

    Kanuni Sultan Süleyman Han Mimar Sinan’a:”Oğlumun adına öyle sağlam bir eser yap ki, o yaşadıkça şehzadem de yaşasın, o anıldıkça Mehmed’im de anılsın.”böyle emir verdiği rivayet edilir.Şehzade Camii yada Şehzadebaşı Camii olarak adlandırılan cami, Mimar Sinan’ın çıraklık eserim dediği camidir. Kanuni Sultan Süleyman, 22 yaşında bir hastalıktan dolayı ölen oğlu adına bu camiyi Mimar Sinan’a yaptırır. Bugün İstanbul’un Fatih ilçesinin, Şehzadebaşı semtinde bulunur. 1543 yılında yapımına başlanan cami, 1548 tarihinde açılmış, yapımı 5 sene sürmüştür.

    Mimar Sinan’ın, çıraklık eserim, dediği Şehzade Camisi bir padişah camisi kadar ihtişamlıdır. Bu yüzden hakkında şöyle bir rivayet çıkmıştır. Kanuni bu camiyi kendi adına yaptırtmaya başlar. Ancak o sıra oğlu ölünce, inşaatı bitmek üzere olan cami Şehzade Mehmet’in adına açılır.

    Mimar Sinan’ın Kalfalık Eseri – Süleymaniye Camii

    Mimar Sinan’ın kalfalık eserim dediği Süleymaniye Camii, Kanuni Sultan Süleyman’ın adını taşımaktadır. Caminin yapımına Şehzade Camii bitirildikten sonra başlanmıştır. Süleymaniye Camisinin en önemli özelliği is odasıdır. İs odası Süleymaniye’ye özgüdür. İs odası, cami içinde yanan kandillerin isini toplayıp mürekkebe dönüştüren bir mekanizma olmuştur. Böylece hem mürekkep elde edilmiş, hem de kubbelerin kararması engellenmiştir.

    Süleymaniye, gerçi kalfalık eseridir ama ayrıntılarıyla bir şaheserdir. Süleymaniye, Mimar Sinan’ın en yüksek kubbeli eseridir. Avizenin çevresine koyulan deve kuşu yumurtaları örümcekleri uzak tutar. Taşların üzerindeki eğimle akan su herhangi bir pompaya ihtiyaç duymadan şadırvanlardan akmaya devam eder. Sarhoş İbrahim namlı sanatkârın süslediği camlar camiye her mevsim ayrı bir renk verir.

    Mimar Sinan’ın Süleymaniye’de def çalıp, nargile tüttürdüğü söylentisi bir gün Kanuni’nin kulağına gider.  Süleymaniye Camisi’nin inşaatının bir türlü bitmemesinin sebebini buna yorar. Koca Sinan’ı çağırtıp, bu mübarek mekânda def çalmanın, nargile içmenin ne demek olduğunu sorar. Sinan, nargile dumanı ve def sesi ile ortamın sesini ölçtüğünü söyleyince affedilir.

    Süleymaniye’nin temeline ilk kazmayı 1549 yılında, zamanının âlimi Ebussuud Efendi atar. Caminin açılışı ise 8 sene sonra 1557’de gerçekleşir.Caminin dört minareli olması, Kanuni Sultan Süleyman’ın İstanbul’un fethinden sonraki dördüncü padişah olduğunu, dört minarede toplam 10 şerefe olması, Osmanlı’nın 10. padişahı olduğunu temsil eder.

    Mimar Sinan’ın Ustalık Eseri – Selimiye Camii

    Mimar Sinan’ın ustalık eseridir Selimiye Camii. Bir başyapıttır. Edirne’nin sembolüdür. Kanuni’den sonra gelecek olan oğlu Sultan Selim’in adını taşır. İnşaatına 1568 yılında başlanmış, altı sene sonra 1574 yılında açılmıştır.

    Sultan 2. Selim’in bu camiyi İstanbul’a değilde Edirne’ye yaptırmasının bir kaç sebebi olduğu varsayılır. Öncelikle İstanbul’da büyük bir camiye daha ihtiyaç yoktur. Ayrıca babasının yaptırdığı Süleymaniye Camisine rakip olacak bir cami yaptırmak istemez. Sultan Selim’de kendi adını taşıyacak bu camiyi önceki başkent Edirne’ye yaptırır.

    Cami Mimar Sinan’ın diğer yapıtlarının aksine, Ayasofya gibi tek bir büyük kubbeye sahiptir. Bu bir kubbenin, bir olan Allah’ı temsil ettiği düşünülür. Camide 99 pencere vardır, bunun Allah’ın 99 ismini temsil ettiği düşünülür. Vaaz kürsüleri de 4 tanedir, bunun da 4 hak mezhebi temsil ettiği düşünülür. Caminin bütün külliyesinde 32 kapının bulunması, 32 farzı temsil ettiğini düşündürür.

    Selimiye Camisinin en dikkat çekici özelliklerinden biri de minarelerdir. Dört minaresinden ikisine, üçer merdivenle çıkılır. Sarmal bir şekilde ilerleyen bu merdivenlerden aynı anda çıkmaya başlayan 3 kişi, birbirini görmeden en yukarıya kadar çıkar. Buna karşın, bu minareler çok incedir. Geometriyi taşla birleştiren Mimar Sinan’ın eşsiz bir harikasıdır bu minareler. Selimiye Camisi Balkan Savaşları sırasında Bulgar işgaline uğrar. Bulgarlar camiyi top ateşine tutmuş yıkamamıştır. Top mermisinin biri hala kubbededir. 

    Ters Lale’nin Sırrı

    Selimiye Camii Ters Lale Figürü: Lale ebced hesabıyla 66’ya denk gelir. Allah kelimesi de ebced’de 66’ya denk geldiğinden cami süslemelerinde lale motifine çok sık rastlanır. 

    Rivayete göre Selimiye Camisinin yapılacağı arsada bir lale bahçesi varmış. Sahibi yaşlı ve inatçı bir kadınmış. Uzun uğraşlar ve çok paralar karşılığında arsayı devlete vermeyi kabul edince, son bir şart olarak camide lale figürünün olmasını istemiş. Bu şartı da kabul eden Mimar Sinan caminin içerisine, sütunlardan birine küçük bir lale motifi çizdirmiş. Lakin bu motif, kadının aksiliği vurgulamak için tersten çizdirmiş.

    Aynı zamanda Ters Lale figürünün, zaman geçtikçe aşağı doğru kaydığı varsayılır. Sütunun üstü çentiklerle doludur ve bu çentiklerin lalenin eski yerini gösterdiği varsayılır. 

    Taşlara ruh veren¸ onları derin manalarla bezeyen ve meydana getirdiği bilhassa cami¸ mescit ve diğer dinî yapılarla ilahî hakikatlerin tercümanlığını yapan “mimarlar sultanı” Sinan'ın¸ söz konusu eserlerde bugün bile hâlâ birçok sırların ve hikmetlerin gizlendiğini görmekteyiz. O¸ sivil¸ askerî ve dinî eserleri içerisinde bilhassa “ibadethaneleri” merkeze yerleştirip¸ kendisine ille-i gaye yapmış ve bütün dehasını¸ sanat ve mimarlık maharetlerini bunlar üzerinde incelikle teşhir etmiştir.

    Misal vermek gerekirse¸ Sultan II. Selim zamanında Edirne'de inşa ettiği Selimiye Camii'ne adeta bir dantel gibi işlediği manevî özelliklere bakmak herhalde yeterli olur:  Caminin tek bir kubbesinin oluşu  Allah'ın birliğini¸ pencerelerinin beş kademeli oluşu İslâm'ın beş şartını¸ bütün pencerelerinin 99 tane oluşu Allah'ın 99 ismini¸ vaaz kürsülerinin 4 tane oluşu 4 hak mezhebi¸ bütün külliyede 32 kapının oluşu İslâm'ın 32 farzını¸ arka minarelerde 6 yolun olması imanın 6 şartını¸ caminin minarelerindeki 12 şerefenin camiyi yaptıran padişahın 12. Osmanlı padişahı olduğunu sembolize etmektedir.

    40 Çeşme Sularının Getirilmesi ve Mimar Sinan’ın Suyunun Kesilmesi

    Tarihi Su Kemerlerinden Biri – Bozdoğan Su Kemeri: Mimar Sinan’ın başından geçen ilginç bir olaydır 40 Çeşme Suları… Kanuni zamanında İstanbul’un su ihtiyacını karşılamak için Mimar Sinan’a görev verilir. Koca Sinan, 1564 yılında dokuz senelik bir çalışmanın sonunda şehrin dışındaki su kaynaklarını Kâğıthane civarında toplayıp, oradan da geçitler yaparak İstanbul’a ulaştırır. Böylece Kâğıthane’den gelen sular, İstanbul halkına 40 kadar çeşmeden umumi olarak dağıtılır.

    İstanbul’da  sürekli su problemi yaşanmaktadır. Bu problem Kanuni Sultan Süleyman döneminde de yaşanmaktaydı. İstanbul’un o günkü nüfusu çoğalınca Kanuni Sultan Süleyman  Mimar Sinan’ı yanına çağırır ve der ki;“Mimarbaşı, milletimiz su sıkıntısı çekmekte. Bir at yükü suya çok miktar akçe ödüyorlar. Acaba halkımızın bu su ihtiyacını karşılamak için bir şeyler düşünmez misiniz?” Mimar Sinan da şu cevabı verir:”Hünkarım, siz bana müsaade edin, ben İstanbul’un çevresini bir dolaşayım, dışarıda mevcut suları İstanbul’a getirmenin mümkün olup olmadığını bir inceleyeyim ve ondan sonra size bir cevap vereyim.”

    Bu cevabın üzerine padişah izin verir ve Mimar Sinan yanına yardımcılarını da alarak Çekmece’den başlar kıyıları dolaşmaya. Beşiktaş’a kadar dereleri, akan suları tespit eder. Bu suların  önüne set çekilip baraj yapıldığı zaman  nereye kadar yükselir, nereden nereye kemer yapılıp suların İstanbul’a getirilmesi sağlanır. Bunun hesabını günlerce yaptıktan sonra Padişahın huzuruna çıkar. Padişah sorar:“Mimarbaşı, İstanbul’a su getirmek mümkün müdür?” Mimar Sinan’ın cevabı:”-Mümkündür Sultanım, fakat çok ağır bir şartı var. Çok maliyetli olur bu iş.  Sultanım, altın dolu keseleri uç uca dizerek İstanbul’a su gelebilir.”bu sözlerin üzerine Kanuni Sultan Süleyman şu cevabı verir;“Mimarbaşı mimarbaşı, sen İstanbul’a su getirmenin mümkün olup olmadığını söyle. Eğer mümkünse ben keseleri değil uç uca, yan yana dizmeye razıyım” der.

    Padişahın bu sözlerini duyan Mimar Sinan kolları sıvar, işe koyulur. İstanbul’un dışındaki suları Kâğıthane yakınlarında belli yerlerde toplar. Oradan da dere içlerine büyük geçitler yaparak İstanbul’a su getirir ve şehrin belli meydanlarında umumi çeşmeler yaparak suyu akıtır. Bu çeşmelerin tamamı da kırkı bulur. Ve Kırk Çeşme suları akmaya başlar.

    O güne gelinceye kadar, musluk gibi bir adet olmadığı için sular boşa akıp gitmektedir. O gün çok pahalıya mal olan suyu artık bostanlara, yollara akıtmak istemiyorlar ve ilk defa İstanbul’da lüle dedikleri musluğu çeşmelere takıyorlar.

    Mimar Sinan’a Özel Çeşme

    Su böylesine pahalıya geldiği ve kıymet kazanmaya başladığı için Kanuni bir ferman çıkarır, der ki: “İstanbul meydanlarındaki umumi çeşmeler halkın malıdır. Hiç kimse bu çeşmelerden gizlice yeraltından evine su alamayacaktır.”Bu umumi kaidenin bir istisnasını da koyar Kanuni. O da özel olarak Sinan’a iletilir. Denir ki: “Sen İstanbul’a böylesine güzel bir çalışma sonunda kırk çeşme sularını getirdin. Sen evine özel olarak bir lüle su alabilirsin.”

    Ve Süleymaniye civarındaki meydan çeşmesinden Sinan’ın evine özel olarak yol yapılır ve su akıtılır. Böylece Mimar Sinan evinde özel suyu olan tek kişi olur.

    Mimar Sinan, Şehzadebaşı Cami, Süleymaniye Cami ve Edirne’deki Selimiye Camiini yaptıktan -sonra yaşlanır. Devir hep öyle geçmemiştir. İtibarının yüksekte olduğu devirde, kendisinin kıymetini takdir edenler bir bir bu dünyadan göçmüşlerdir. Kanuni vefat etmiştir, yerine başka padişahlar geçmiştir. Ve Sinan 99 yaşına gelmiştir. Çevresindeki dostları göçtüğü için de kendisi İstanbul’da adeta yapayalnız kalmıştır. Ve yeni bir nesil yetişmiştir.

    Mahkemeye Çağrılan Mimar Sinan

    Bir gün Sinan’ın kapısına birisi gelip dayanır. Kapıyı çalar. Sinan bastonuna dayanarak kapıyı açar, “Buyurun” der. Gelen kişi, “Ben Topkapı Sarayı postacısıyım. Sizi divana çağırıyorlar. Herhalde bir soruşturmaya tabi tutulacaksınız” der.

    Sinan Ağa, bu ihtiyar halinde, dostlarının tümünün göçüp gittiği, kendisini eserleri inşaat halindeyken görenlerin kalmadığı bu ihtiyar dünyada, “Acaba Topkapı Sarayına niye çağrılıyorum?” diye bastonuna dayana dayana gider. Saraya girer, orada bir soruşturma heyeti kurulmuştur: Kadılar, ulemalar, müftüler, o günün vükelası. Sinan’a şöyle derler: “Sinan Ağa, hakkında şikâyet var. Eve su almak yasak olduğu, hiç kimse evine özel olarak su almasın’ diye padişah fermanı olduğu halde, sizin evinizde özel su varmış.”“Evet,” der, “Cihan Padişahı Kanuni Sultan Süleyman bana özel olarak müsaade etmişti. İstanbul’a yaptığım, su hizmetinden dolayı sadece benim şahsıma su müsaade etmişti” der.

    “O zaman şu müsaadenizi, fermam görelim de ses çıkarmayalım. Kimseye verilmemesine rağmen, sizinki devam etsin.”

    Mimar Sinan; “Ben o zaman Cihan Padişahından ferman istemekten hicap etmiştim. Fermanım falan yok, ama su benim evimde akıyor.”

    Divan müşkül durumda kalır, konuşmalar olur: “Sinan büyük hizmetler etmiştir, evinde suyu aksın.” Oradan başkaları cevap verir: “Bu Âl-i Osman’a hizmet eden sadece Sinan mı? Sinan gibi daha nice hizmet edenler vardır. Ya onların da evine özel su verilsin, ya da Sinan’a da bu ayrıcalık tanınmasın.”

    Divanda uzun münakaşalar olur, son olarak verilen karar şudur: “Sinan gibi diğer hizmet edenlerin de evine su bağlanamayacağına göre, Sinan’a verilen su kesilmeli, fakat şimdiye kadar kullandığı su fermansız kullandığı için bir ceza verilmemelidir.”

100 Yaşında Susuzluktan Ölen Mimar Sinan

    Ve bu karardan sonra Kırk Çeşme sularını İstanbul’a getiren  Mimar Sinan evine gelir. Üzgün, bezgin, fakat fazla üzgün değil. Çünkü Mimar Sinan hizmetini Allah için yapmıştır. Kendisine bir ayrıcalık tanınsın, özel bir mükâfat verilsin diye değil. Ve Mimar Sinan 100 yaşına girerken hastalanır yatağa düşer. Vefat sırasında bir bezi suya batırıp da dudağına çalmak isterlerken bakarlar ki, evindeki musluktan su akmıyor. İstanbul’a su getiren Sinan, susuz evde vefat eder. Vefat sırasında bu olayı başında konuşanlara verdiği cevap enteresandır:

    “Biz hizmetimizi dünyada bir bardak suya satacak kadar menfaat düşkünü değiliz. Biz hizmetimizi Allah için yaptık ve mükâfatını da ahirette bekliyoruz. Dünyada evimize su verilmediği için çok üzgün değiliz.”

    Bu olayın bizlere verdiği mesajlar vardır. Dünyaya, şana, şöhrete, dosta, ahbaba fazla güvenmemeli. Dünya öyle güvenilecek, insanlar öyle bel bağlanacak kadar vefalı değillerdir. Şartlar değişir, bugün sırtımız çok sağlam yerde olur, çok itibarlı insanlarla yakınlığımız olur. Ama yarın bir de bakarız ki, onların hepsi göçüp gitmiş, biz de dayanacak kimse bulamamışız.

    Derler ya: “Duvara dayanma yıkılır, insana güvenme ölür.” Öyleyse fani şeylere dayanmamalı, fani şeyleri gaye edinmemelidir. Allah’a dayanmalı, Allah’a güvenmeli ve yaptığımız hizmetleri de Allah rızası için yapmalıyız. İnsan bu tecelli karşısında hayıflanmaktan kurtulamıyor:

    “Hey gidi dünya hey. İstanbul’a Kırk çeşme sularını getirip, İstanbul’u suya kavuşturan Mimar Sinan susuz evde vefat ediyor.

    Kırk çeşme suyu, aslında Mimar Sinan’ın yaptığı en büyük eserlerden biridir. Ancak birbirinden çok uzak mesafelerdeki ünitelerden oluştuğu için, çıplak gözle yapının bir bütün olarak görünmemesi yüzünden fazla bilinmemektedir. Kırk çeşme suları, zamanının en büyük, en modern sutaşıma tesisidir. 

    Koca Sinan Hakkındaki Hikâyeler – Mimar Sinan’ın Sırları

    Peygamber’in Kanuni’nin Rüyasına Girmesi: Rivayete göre bir gece Kanuni Sultan Süleyman rüyasında Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed(s.a.v)’i görür. Peygamber Efendimiz(s.a.v), Kanuni’ye bir cami yapmasını söyler. Mihrabı burada, minberi burada olsun, diyerek de tarif eder. Ertesi gün Mimarbaşı Sinan’ı çağıran Kanuni, caminin yapılacağı yeri gösterir. Ancak Kanuni, mihrabın ve minberin yerini unutmuştur. Padişahı dinleyen Mimarbaşı Sinan, mihrabı buraya, minberi de buraya yapalım, diyerek rüyada peygamberin işaret ettiği yeri gösterir. Kanuni bu duruma şaşırıp, rüyasından haberi olup olmadığı sorar. Koca Sinan; padişahım, rüyada iki adım arkanızdaydım, diyerek cevap verir. Süleymaniye Camisi bu şekilde yapılır.

    Japon Bilim Adamları ve Mimar Sinan’ın Zekâsı

    Süleymaniye Camisi’nin 1950’li yıllarda Haliç’e doğru kaydığı tespit edilir. Bunun üzerine Japonya’dan inşaat ustaları ve mimarlardan oluşan bir ekip gelir. Japonlar çözüm olarak 18 noktaya destek yapılmasına karar verir. Ancak her kazdıkları yerde zaten Mimar Sinan’ın destek koyduğunu görürler. Tabi bu hikâyede garip olan bir nokta vardır. Madem destekleri vardı, Süleymaniye Camisi neden Haliç’e doğru kaymıştır. Japonlar, Mimar Sinan’ın zekâsı karşısında hayrete düşüyor, diye başlık atanların bunu bir düşünmesi gerekir.

    Bu Minare Yamuk – Mimar Sinan Küçük Bir Çocuğu Dinliyor

    Koca Sinan, Süleymaniye Camisinin inşaatının sonuna gelmiştir. Küçük bir çocuk; bu minare yamuk diye bağırınca, Sinan çocuğu yanına çağırır. Koca Sinan, hiç istifini bozmadan gayet ciddi bir tavırla çocuğa; iyi ki gösterdin, der. Sonra minareye halatları attırır ve çekin diye bağırır. Ne zaman ki küçük çocuk; minare düzeldi, der; o zaman işçiler halat çekmeyi bırakır. Koca Sinan bir çocuğun gönlünü böyle hoş eder. Yoksa ne minare yamuktur, ne de halatla çekmekle yamuk minare düzelir.

    Süleymaniye Camisinin Temelleri İki Sene Boş Bekliyor

    Süleymaniye Camisinin temelleri atıldıktan sonra, Mimar Sinan iki sene boyunca inşaata uğramaz. Baş mimarının işleri savsakladığını düşünen Kanuni Sultan Süleyman, Koca Sinan’ı buldurup hesap soracaktır. Ama Sinan’ın cevabı hazırdır. İnşaatın temeli iki sene boyunca iki kış, iki de yaz görerek, kendine gelmesi beklenmiştir. Böylece daha sağlam olacaktır. 

    Aynı durum Süleymaniye’den bin sene önce inşa edilen Ayasofya içinde söylenir. Ayasofya’nın da mimarının, temeli attıktan yıllar sonra inşaata başladığı çeşitli yerlerde rivayet olunur.

    1557’de tamamladığı ve kendisine “Koca” ünvanını getiren, Süleymaniye Camisi, Mimar Sinan’ın başyapıtıdır.

    Sultan III. Murad döneminde Mekke’nin onarımı için Hicaz’a gönderilen Sinan, 1573’te tamamladığı, Kasımpaşa’daki Kaptanıderya Piyale Paşa Camisi’nde eski ulucamilerin planına dönüş yaparak, kuruluş döneminin özellikleriyle, uzun mimarlık hayatı süresince edindiği deneyimlerin sentezini uyguladı.

    Birçok eski yapının onarımı ve restorasyonunda da görev alan Mimar Sinan, bütün yaşamı boyunca, İstanbul, Edirne, Ankara, Kayseri, Erzurum, Manisa, Bolu, Çorum, Lüleburgaz, Kütahya, Gebze, Babaeski, Çorlu, Bolvadin, vb. Anadolu kentleriyle, Halep, Şam, Sofya, Hersek, Budin, Rusçuk gibi, imparatorluğun her yanına dağılmış topraklarda suyolları, çeşmeler, camiler, külliyeler, medreseler yaptı. Bu yapıların bazılarının inşasında bizzat kendisi bulunmasa da, öğrencilerini ya da kendine bağlı mimarlar grubunu görevlendirirdi.

    Her zaman işleve, taşıyıcı sisteme, yapının bulunduğu yere göre en uygun olacak biçimi araştıran Sinan’ın türbeleri, bu denemeci tutumunu öteki işlevlerde de sürdürdüğü düşünce tarzını yansıtır. Sinan’ın yapılarının, yola çıkış noktası geleneksel biçim ve plan şemaları olmasına karşın, bunlara katı bir biçimde bağlı kalmayan, koşulların gerektirdiği yerlerde yeni biçimlere yönelen ve böylece eski ile yeni arasında bir bağ oluşturabilen Sinan’ın yapıları, mimarlık bakımından olduğu kadar mühendislik bakımından da öneme sahiptir.

    Bu tarzıyla, “ser mimârân-ı cihan ve mühendisân-ı devran, dünyadaki mimarların ve zaman içindeki mühendislerin başı” şeklinde anılan Sinan’ın yapılarının çoğunun, 400 sene sonra bile ayakta duruyor, hatta kullanılıyor olması, onların taşıyıcı sistemlerine olduğu kadar temellerine de özen gösterilmiş olmasındandır.