Şeyh Ebul Vefa K.S.

    ŞEYH VEFA KİMDİR? HAYATI, ESERLERİ, GÖRÜŞLERİ, VEFATI, TÜRBESİ

    (D.H. Safer 751-M.Nisan 1350.Fenar – V.H. Receb 834-M.15 Mart 1431/Bursa)

    Din âlimi, bilim adamı, müceddid, müderris, mutasavvıf, veli, Birinci Osmanlı Devleti müftüsü, ilk şeyhülislamı....

    DOĞDUĞU YER, KÜNYESİ VE AİLESİ 

    Şeyh Ebu’l-Vefâ hazretlerinden bahseden kaynaklarda; İstanbul’da bulunan büyük velilerdendir. Adı Mustafa b. Ahmed'dir. Muslihiddin, İbnülvefa, İbn Vefa, Ebü’l-Vefa ve Şeyh Vefa lâkaplarıyla tanınmıştır. Babası Ahmed Sadrî’, dedesi Hacı Yahya dır.Doğum tarihi bilinmemektedir. Kendisi bir kitap kapağına ismini, Mustafa bin Ahmet es-Sadri el-Konevi şeklinde yazmıştır. Muslihuddin Mustafa olarak da anılmıştır.

    Babası Hakk ve hakikat dostu, Zeyniyye tarikatının Vefâiyye kolunun kurucusudur. “İbnü’lVefâ” «vefanın babası” demektir. Mutasavvıf bir şair olan bu Allah dostu, şiirlerinde “Vefâ” lakabını sıkça kullanmıştır. “İbn Vefâ” lakabını annesinin adı olan Vefâ’dan aldığı söylenir. Şeyh Vefa Hazretleri Konya’da doğduğu için Vefa Konevî olarak anılmıştır.Vefa-i Konevî’nin iki oğlu bir kızı olduğu, kızını Mevlâna Celaleddin-i Rûmi soyundan Abid Çelebi ile evlendirdiği rivayet edilir.

    Hicri 896,Ramazan ayının ilk Pazartesi günü miladi1491 yılında İstanbul'da vefat etti. Adını alan Vefa semtinde defnedildi. Sonradan kabri üzerine yeşil kubbeli bir türbe yapılmıştır. 

    EĞİTİMİ VE HOCALARI

    Şeyh Vefa Hazretleri, Konya ve Edirne’de hem batınî hem de zahirî ilim tahsilinde bulunup astronomi ve musikîden¸ dinî ilimlerin bütün sahalarına kadar eğitim görmüş, Üst düzeyde Arapça¸ Farsça ve Türkçe bilgisine sahip olup üç dilde de tasavvufî şiirler kaleme alarak bir divan tertip etmiştir.

    Konya’da başladığı tahsilini babasıyla birlikte gittiği Edirne’de tamamladı. Önce Edirne'de Debbağlar Camii İmamı Şeyh Muslihiddin Efendi Hazretlerine talebe oldu. Daha sonra hocasının tavsiyesi üzerine, kendisineirşadnâme vererek Abdüllatîf-i Kudsî’nin yanına gönderdi. (Erdemir, 1999: 27)

    Abdüllatif-i Kudsî Hazretleri'nin sohbetlerine devam ederek,Onun baş halifelerinden oldu. Hem din, hem de fen ilimlerinde devrinin mütehassısı olarak yetişti. Takva, verâ ve kemâl sahibi bir zat olup, ünü kısa sürede etrafa yayıldı. Bundan sonra Konya’ya döndü bir süre Konya’da kaldı.

Kendisi Mevlâna Celaleddin-i Rumî, Sadreddin Konevi Hazretlerinin soyundandır. Sultan Fatih ve Sultan II. Bayezıd Hân zamanında yaşadı.

Şeyh Ebu’l-Vefâ hazretlerinin nutkunu şerh eden Cebbârzâde Mehmed Ârif Bey, eserin giriş kısmında bu hadiseye şöyle değinmektedir: “Edirne’de kâin Debbâğlar Câmi-i Şerîf’i imamı Muslihuddin Halife hazretlerine mülâkâtiderek nice zaman hem-nişîn-i sohbet-i irfânları olmuş ve müşarün-ileyhinîmâ ve işaretleriyle Bursa’da el-ân defîn-i hâk-i anber-nâk olan ekâbir-i evliya-i kiram-ı Zeyniyye’den Abdüllatîf Kudsî hazretleri hidmetiylehaylücevakt şeref-yâb bulunmuşlardır.”(vr. 49b)

    ESİR DÜŞTÜ

    Bir ara hacca giden Vefa Hazretleri, dönüşünde gemideki Hac kafilesi Hristiyan korsanlar tarafından soyuldu, kız kardeşi ile birlikte kendisi de esir edilerek Rodos’a götürülüp hapsedildi. 

    Mübâreğin kaybedecek bir şeyi yoktur. Hepsi topu üç beş ölçek hurma, birkaç testi zemzem. Ama korsanlar insan sarrafıdırlar. Hacca giden Müslümanların, Şeyh Vefa Hazretleri'ne gösterdikleri saygıyı ve hürmeti gözden kaçırmazlar. Soyguncular, Şeyh Vefa Hazretleri'nin, çok saygın biri olduğunu anlarlar ve Osmanlı'dan bunun para olarak karşılığını almak için plan yaparlar. Böylesi asil ve saygın biri, çok para etse gerekir diye düşünürler. Çünkü Osmanlı, âliminin uğruna neler vermez neler?

    ZİNDANA ATILDI

    Soyguncular, para almak için Şeyh Vefa Hazretleri'ni bir süre bir zindana koyarak beklemek isterler. Şeyh Vefa Hazretleri, böylece hapse girer. Şeyh Vefa, kendisini hapse koyan soygunculara ve zalimlere kızmaz. "Bunda da bir hayır olmalı" der, büker boynunu. Hatta acıma duygusu ağır basar. "Ah!" der, "Ah bir hakikatleri görebilseler" der çevresindekilere. İnsan haydut da olsa insandır. Nitekim zindancı bu büyük velinin yüzündeki şefkati yakalar veya o şefkate yakalanır. Cezayı göze alır, zincirlerini çözer, onu aydınlık bir koğuşa taşır. Uzun kış geceleri ocak başında sohbet ederler. Mübarek kısa sürede Rumca öğrenir, muhafızlarla dost olur. Hastalarını tedavi eder, dertlerini dinler. Bir muhabbet köprüsüdür kurar gönüllere. Şövalyeler bu iltiması görmezden gelirler, zira bu rehineden yüklüce bir fidye beklerler.

    FİDYE ÖDENDİ

    Şeyh Vefâ hazretleri Hicaz’a gitmiş ve dönüşünde Rodos şövalyelerine esir düşmüştür. Karamanoğlu İbrahim Bey, bir Ebûl Vefa sevdalısıdır. Bu haberi alan Karamanoğlu İbrahim Bey, Rodos şövalyelerine büyük bir para ödemiş ve mukabilinde Şeyh Vefâ hazretlerini serbest bıraktırmıştır. (Araz, 1958: 290)

    Ebûl Vefa Hazretleri'nin ayrıldığı gün zindancı bir hoş olur. Bu küflü dehlize böylesi bir bilge gelmemiştir. Ve bundan böyle zor gelir.

    Şeyh Ebu’l-Vefâ hazretlerinin daha sonra İstanbul’a gelişi ile ilgili ise kaynaklarda farklı bilgiler yer almaktadır. Şeyh Ebu’l-Vefâ’nın Hicaz dönüşü İstanbul’a uğramış ve İbrahim Bey’in vefatından sonra oğulları arasında başlayan saltanat kavgası ile Konya’da vuku bulan karışıklık haberi ve benzer başka sebeblerlerden dolayı ölünceye kadar İstanbul’da kalmıştır. (Abdülkadir Erdoğan, 1941: 12)

    Şeyh Ebu’l-Vefâ İstanbul’a, ilk önce İbrahim Bey ile Fatih Sultan Mehmed’in arasını bulmak için gelmiş, İbrahim Bey’in vefatından sonra ise sürekli kalmıştır. (Avni Erdemir 1999: 30)

    Şeyh Vefa Hazretleri İstanbulun fethini müteakip Konya’ya vazifesinin başına dönmeye hazırlanırken Fatih Sultan Mehmet’in¸ şehrin imarı ve halkın irşat edilmesinde kendisine yardımcı olmaları için İstanbul’da ikamet etmelerini istediği, yüzlerce ilim ve maneviyat büyüğü arasında yer alarak çoğunluğunu Rumların oluşturduğu harabe halde olan bir semte yerleştirildi. Onlara sevgi ve hoşgörüyle davranan Şeyh Vefa, birçok kişinin hidayetine de vesile olmuştur. Rum ahalisi de ona büyük saygı ve hürmet gösterir. Onun Muhammedî ahlâkından etkilenenler, hiç tereddüt etmeden İslâm’ı seçerler. Zira o, ilmiyle âmil bir Allah dostuydu. Onu görenler, onun sadık talebesi olmak için adeta birbirleriyle yarışırlar. Birçok şair, müzisyen ve âlim onun ziyaretine gelerek kendisinin vaaz ve nasihatlerinden istifade eder. Bu arada Konya’dan talebeleri de gelir yanına. Bunlar arasında bürokratlar, askerler ve paşalar da vardır.

    Ebu’l Vefa hazretlerinin manevî önderliğini yaptığı külliye; bir ilim merkezi¸ bir yardımlaşma müessesesi¸ yolcular için bir misafirhane¸ yoksulların karnını doyurduğu bir yer olduğu gibi aynı zamanda insanların huzur bulduğu¸ edebiyat¸ musikî¸ hüsn-ü hat gibi güzel sanatların icra edildiği bir yer oldu. Günümüzde Vefa adı ile anılan bu semt¸ Şeyh Ebu’l Vefa Hazretlerinin bir hatırasıdır.

    Konya’dayken çok sayıda talebesi onun rahle-i tedrisinden geçmiştir. Konya’daki talebeleri arasında Karamanoğlu İbrahim Bey de vardır. Çok ibadet eden Şeyh Vefa, Kur’an’ın sadık bendelerinden biriydi.

    Şeyh Ebû’l Vefa aynı zamanda tarikat ehli bir şairdir. Allah ve peygamber aşkını gönüllere nakşeden bu Hakk dostunun şiirleri çok beğenilmiş, yıllarca ilâhî olarak okunmuştur. Bu şiirlerden birinde canından çok sevdiği Peygamber Efendimizi(s.a.v) şöyle anlatır:

    “Mefharicümle cihansın ey şefaat madeni.

    Mekke’de doğdun Medine içre kıldın meskeni.

    Vuslatınla biz fakiri eyle mesrur Yâ Gani.

    Düştü gönlüm Yâ Muhammed canım arzular seni.

    Cürm ü isyan ile geldik şanına düşen kabul,

    Hem şefaattir ricamız hazretinden Yâ Resul,

    Reddedip bizi kapından etme sultanım melül.

    Düştü gönlüm Yâ Muhammed canım arzular seni.

    Enbiyanın serverisin Yâ Muhammed Mustafa.

    Nur-i vechin perveri hep âleme verdi ziya.

    Asitanında kulundur bu imam-ı Şeyh Vefa.

    Düştü gönlüm Yâ Muhammed Mustafa”

    İlk önce Konya’da adını duyuran Ebu’l-Vefâ hazretleri, Karamanoğlu İbrahim Bey’in iltifatına mazhar olmuştur. Karamanoğlu İbrahim Bey, Konya’ya bağlı Köyceğiz’de onun namına bir cami yaptırmıştır.(Erdoğan, 1941: 11).

    Fatih Sultan Mehmed Hazretleri de Vefâ semtinde Şeyh Ebu’l-Vefâ için bir cami ve çifte hamam yaptırmış, Çorlu yakınlarındaki bir köyü tahsis etmiştir.Çilehanesi ile türbesi de buradadır. Sonradan külliye için pek çok vakıf tahsis edilmiştir.

    Muslihuddin Mustafa, başta Fatih Sultan Mehmet olmak üzere Sadrazam Karamanî Mehmet Paşa, Sinan Paşa, Molla Lütfi, Şeyhülislâm Zenbilli Ali Efendi ve Bursalı Ahmet Paşa tarafından büyük itibar görmüştür. 

    FATİH SULTAN MEHMET'İ KABUL EDEMEDİ

    Hapiste geçirdiği günler Ebûl Vefa Hazretleri'ne çok tesir eder. İstanbul'da Rumların yoğun olduğu bir semte (Vefa'ya) dergâhını kurar ve bu insanlara kapılarını açar. Bıkıp usanmadan hakkı tebliğ eder. Gülene de anlatır, sövene de. Kimi dergâha râm olur, kimi aleyhinde konuşur. Mübarek güler yüzlü ve nüktedandır. En çetrefil meseleleri basite indirger ve maharetle nakşeder zihinlere. Ebûl Vefa'nın Fatih'e karşı hususi bir sevgisi vardır. Onu bir kere bile görmez ama geceler boyu dua eder. Genç Sultan, güçlü tasarrufu ile kuşatır ve ona manevi zırh olur. Fatih bu himmeti iliklerine kadar hisseder. Rüyalarını nur yüzlü veli süsler. 

    Rivayetlere göre Fatih Sultan Mehmet, Akşemseddin’in olmadığı günlerden birinde Şeyh Ebû’l Vefa ile tanışmayı murat eylemiştir. Ebu’l Vefa’ya karşı çok özel bir muhabbeti vardır. Fatih Hazretleri, velilerin ziyaretlerinden büyük bir huzur bulurdu. Onların feyz ve berekâtından gönlü feyz ile dolar ve taşardı. 

    Bir gün has adamlarından birini göndererek¸ sohbetlerinden ve nasihatlerinden istifade etmek için bu büyük insanı saraya davet eder. Ancak¸ Şeyh Ebu’l Vefa bu davete icabet etmeyeceğini bildirir. Daveti kabul edilmeyen Cihan padişahı Fatih tebessüm eder ve “O gelmezse¸ biz onun ayağına gideriz” diyerek bu maneviyat sultanının dergâhına kadar gider. Ama bir sarhoşa dahi açık olan bu kapı Peygamber müjdesine mazhar rikkat ehli Sultan’a açılmaz. Bir çağ kapayıp, bir çağ açan, Bizans surlarını yerle bir eden ulu hakan, bir gönül erinin tekkesinin esrarlı kapısını açamadan geri dönmek zorunda kalmıştır. "Katillere, canilere, hırsızlara kapanmayan bu kapı bize niye kapanır ki! Zağanos Paşa, bizim suçumuz nedir? Biz canilerden daha mı günahkârız. Vefa sultan niçin bizi kabullenmez." 

    Aradan bir zaman geçtikten sonra Hünkâr, yine dergâha ziyarete gider. Yine aynı durum, kapı kapalı! 

    Fatih: ”Ey Ebu’l Vefa¸ sende hiç vefa hissi yok mu? Diyerek oradan ayrılır.

    Sultan Fatih bir müddet sonra aynı kapıya bir kere daha gelir. Ama kapı kendisine yine açılmaz. Kapının bir tarafında koskoca Cihan Sultanı Fatih Sultan Mehmet diğer tarafında da gönüller sultanı Şeyh Ebu’l Vefa hazretleri ağlamaktadır.”

    Fatih kemâl-i edeple huzura girip işin aslını öğrenmek üzere yaverini içeri gönderir. Yaverin getirdiği cevap tarihî olmakla birlikte manidardır da;

    “Benim ona meylim ve onun bana ihtiyacı o derece fazladır ki¸ bir an birbirimizi görecek olsak¸ o benden ayrılmak istemeyecek¸ ben de onu bırakmayacağım. Hünkârımız Efendimizin gönlü çok hassas ve coşkundur. Korkarım ki padişahlık vazifelerini unutup tacı tahtı bırakacak ve dervişliğe kalkışacak. Hâlbuki o milletin işlerini üzerine almıştır. Biz de dünya düzenini korumaya memuruz.”

    Lakin bu devlet ve millet O’na emanettir. Kendisi kadar liyakatli bir kimse gelip onun yerini dolduramaz ise, devlet ve millet zarar görür. O da, ben de günahkâr oluruz. Ayrıca; ruhu buranın manevî havasından etkileneceği için, neyi varsa buraya getirip infak edecek. Dula, yetime, garibe, bîçareye ve bîkese gidecek olan kaynaklar, buraya akacak! Aynı zamanda bunu gören müritlerimde dünya malına heves başlayacak, düzenimiz bozulacak! Hünkârımıza bizler burada duacıyız. Gönlümüz, gönlünün içindedir…” buyurur. 

    Musahip huzurdan ayrılıp, tekkenin kapısında merakla neticeyi bekleyen Fatih’e bu sözleri aktarınca,  Hünkâr sorar: “Hazret bu hislerini ifade ederken nasıldı?” Musahip de “Hünkârım Ebû’l-Vefa Hazretleri, Bu sözleri söylerken, , gözlerinden yaşlar dökülüyordu“ deyince Fatih, başını önüne eğer. O cihan sultanının gözlerinden de yaşlar dökülmeye başladı. Onunla hayat boyu bir daha görüşmek kendisine nasip olmaz. Fatih Sultan Mehmet’e; “Bu dünyada görüşmemiz mukadder değildir!” diyerek¸ görüşme taleplerini geri çevirmişti.

    İstanbul'u fetheden, Orta Çağ'ı kapatıp, yeni Çağ’ı açan Osmanlı İmparatorluğu'nun koca sultanı Mehmet Han, yüzün geri giderken, Şeyh Vefa Hazretleri'de hıçkırarak ağlamaktadır. Bu görüşememe nedeni ve sonrasında, bir hüzündür çöker dergâha. Şeyh Vefa Hazretleri'nin, bu duruma şahit olan talebeleri, olan bitene bir anlam veremezler ve yaşananları da çözemezler. Sıradan Rumların bile kıymet verilip, buyur edildiği bir tekkenin kapısı cihan padişahına neden açılmaz? Nitekim içlerinden biri dayanamaz. "Bağışlayın ama efendim" der, 'Hem hünkârı üzdünüz, hem kendiniz üzüldünüz. Bunun bir hikmeti olsa gerek?" Bu söz üzerine Şeyh Vefa Hazretleri, "Doğru söylüyorsun" der,

    Fatih'in döndüğünü öğrenen Ebul Vefa gözyaşlarını siler ve sessizce şunları söyler; "Fatih'in bizim yanımızda özel bir yeri vardır. Bizim ona büyük muhabbetimiz vardır. Onu dergâhımıza kabul etmedik. İki sebepten dolayı dergâhımızın kapısını Fatih'e açmadık.'Ama aramızdaki muhabbet vazifelerimizi unutturacak kadar fazla. Eğer o, sohbetin tadını alırsa sarayda duramaz, sultanlık çelik çomak oyunu gibi basit gelir gözüne. Korkarım tacı tahtı bırakır, dervişliğe kalkışır."

    Birincisi şudur: “Fatih bu dergâha girer ve tasavvufun güzelliğini, manevi halin tadını alırsa korkarım ki tahtına bir daha dönmez. Biz, Fatih'in Fatihliğine muhtacız, dergâhımızdaki talebeliğine değil. Fatih, Fatih olarak kalmalıdır. Eğer o tahttan inerse İslam ümmeti çok şey kaybeder.”

    İkincisi şudur: “Fatih bizim dergâhımıza gelip gider, dergâhımızdaki manevi hali görürse korkarım ki her türlü iyiliği ve yardımı bize yapar. Her türlü himmeti bizim dergâhımıza döker. Sadece bu dergâha çalışır. Diğer Müslümanları ihmal eder. Hâlbuki biz isteriz ki Fatih bütün ümmetin Fatih'i olsun, sadece bu dergâhın değil. İşte onun için biz Fatih'e dergâhımızın kapısını açmadık."

    Yıllar sonra Fatih’in vefatı haberi gelince, Ebû’l-Vefa Hazretleri saraya gider. Fatih’in vasiyeti üzerine 22 Mayıs 1481 günü Fatih Camisinde  Hünkâr’ın cenaze namazını kıldırır ve toprağa verilmesine nezaret eder.

    Bu hâdise, tasavvuf erbabınınfirâset ve basîretini ne güzel tebârüzettirmektedir. Ulvi bir gönül terbiyesi olan tasavvuf, muhatabın ahvâline ve şartlarına göre terbiye etmeyi icap ettirir.

    Nitekim yine muhatabın istîdâdı ve şartların iktizâsı sebebiyle, Fatih’in aksine, Belh sultanı İbrahim bin Edhem’i, tâc u tahtını terk ettirerek terbiye etmişlerdir.

    Vefâ-i Konevî’nin sultanlarından kaçmasının sebebi, onların yapacakları ihsanların, dervişlerinin gönüllerini karartacağı ve manevî mertebelerini düşüreceği korkusundandır.

    2. BAYAZİDİN ZİYARETİ

    Sultan II. Bayezıd-ı Veli, Ebü'l-Vefa Hazretleri'ni çok sever ve onu el üstünde tutardı. Kızını evlendirirken, nikâhı teberrüken Vefa Hazretleri'nin kıymasını ve onun huzurunda yapılmasını istedi. Vefa Hazretleri'ne kırk bin akçe göndererek hediyesinin kabulünü diledi ve nikâh olayını anlattı.

    Şeyh Vefa Hazretleri: "Muhiddin Konevî Efendi vardır. Fakirdir. Bu parayı ona verirsiniz. Bereketli bir zattır. Onu getiriniz, bu işi o yapsın" dedi. Bunun üzerine o zatı getirip nikâhı kıydırdılar.

    Bir bahar günü, Şeyh Vefa Hazretleri'ne: "Mevsim güzel, hava çok hoş, Allah'ın rahmet eserlerini görmeniz için dışarı çıkıp dolaşmanızı istirham ederiz" dediler. Şeyh Vefa Hazretleri: "Bugün müsaade edin. Akşam, her zamanki yediğimden bir lokma daha fazla yiyeyim de dışarı çıkacak gücüm olsun" buyurdu. Kendisine: "Şehrimize şu kadar ağırlıktaki taşı kaldıran ve şu kadar ağır yük taşıyan birisi geldi" dediklerinde, o: "Abdest ibriğini taşımak ondan zordur" buyurdu. Bu ne doğru ve ne güzel bir cevaptır. Çünkü ağır taşı kaldırma ve ağır taşımada nefsin hazzı, vardır. Bunun için nefse kolay gelir. Abdest ibriğini taşımakta ise, nefse muhalefet vardır. Bunun için nefse daha zor ve daha ağır gelir. 

    Yine birgün, II. Bayezıd¸ Ebu’l Vefa Hazretlerini ziyaret etmek ister. İsteği kabul görmeyince¸ sultanlık damarı kabarmış olmalı ki¸ bir gün aniden¸ sessiz ve sedasız bir şekilde erkânı ile tekkenin yolunu tutar. Kalabalık saray arabalarıyla tekkeye yaklaştıkları sırada¸ dervişler¸ koşarak bu ziyaretten Ebu’l Vefa Hazretleri’ni haberdar ederler. O; “Olamaz böyle bir şey mümkün değildir.” der ve sedirde kıbleye yüzünü dönerek uzanır ve kelime-i şahadet getirir. Sultan¸ Şeyh Ebu’l Vefa Hazretleri’nin bulunduğu mekâna girdiğinde¸ O¸ ruhunu çoktan teslim etmiştir. Çünkü daha önce de o Fatih Sultan Mehmet’e; “Bu dünyada görüşmemiz mukadder değildir!” diyerek¸ görüşme taleplerini geri çevirmişti.

    TASAVVUFLA İLGİSİ

    Tasavvuf vadisine girmesi ise Edirne’de olur. Burada Tabakçılar İmamı Muslihuddin Efendi’ye intisap eder. Nitekim bu zatın adını da kendisine lakap olarak seçecektir. Sonra onun işaretiyle manevi eğitimini Bursa’da medfun Zeyniye Tarikatı şeyhlerinden Abdüllatif Kudsi Hazretleri’nin yanında devam ettirir. Edirne sürecinden sonra önce Konya’ya, ardından bir süre burada kaldıktan sonra Hicaz’a gider. Dönüşte Rodos’ta Rodos şövalyelerine esir düşerse de Karamanoğlu İbrahim Bey tarafından kurtarılır. Fakat bir daha Konya’ya dönmez ve İstanbul’a yerleşir. Bazı kaynaklara göre onu İstanbul’a bizzat Fatih davet etmiştir.

    Zeyniyye Tarikatı’nın Vefaiye kolunun şeyhi büyük arif. Tasavvuftan başka fıkıh, musiki, şiir, ilm-i havas, ilm-i nücüm gibi ilimlerde mahir, büyük bir âlimdi. Fatih Sultan Mehmedve II. Bayezid döneminde yaşadı. Zühd ve takvası, vaaz ve irşadları ile şöhret buldu. 

    Vefa Hz. duası makbul velilerdendi. Bir müddet Mısır’da kalmış, o sene Mısır da kuraklık olmuş, ahali kendisine başvurunca dua etmiş ve bereket kendisini göstermiştir. Bu olay üzerine Mısır’ın hükümdarı onun ayağına kadar giderek kendisine hürmetlerin belirtmişti.

    Daha sonra Şeyh Ebu’l-Vefâ tarafından yeni zikir şekli ve tertip edilen yeni evrâd ile birlikte Vefâiyye adında bir kol meydana getirilmiştir.(Öngören, 2009: 82)

    Sözleri gâyet beliğ ve açık olup, dinleyenlerin kolaylıkla anlayabileceği şekildeydi. Çok ibâdet ettiğinden, sohbetine gelenleri, ancak belli vakitlerde kabûl ederdi. Sohbetleri pek tatlı olup herkesin onu dinlemek ve yüzünü görmek için âşık olduğu bir zâttı. Sözleri hikmetli ve nükteli idi. Din husûsunda hiç tâviz vermezdi. Bu hususta titiz ve celâlli idi. Dünyâya düşkün olanlara iltifât etmez, dervişlerle, dünyâya düşkün olmayanlar ile sohbet etmeyi severdi. Zamânının meşhûr kimseleri kapısına gelir, sohbetine kavuşmak için kabûl etmesini beklerdi.

    Devrin pek çok önemli kişisi kendisine intisap etmek ister. Fakat birkaç ismin dışında onların devlet işlerini aksatmasından endişe ederek bu taleplere olumlu cevap vermez. Sadece iki ismin ziyaretini kabul eder.

    Bunlar Sinan Paşa ile Molla Hüsrev Hazretleri’dir. Sarayla münasebet de bu iki isim vasıtasıyla kurulur. Hizmetleri saray tarafından o kadar itibar görür ki Fatih tarafından adına dergâhı dışında bir de cami inşa ettirilir. O da bu jesti karşılıksız bırakmaz. Öldüğünde Fatih’in cenaze namazını kendisi kıldırır. Onun saraya neden mesafeli durduğu ise misyonuyla ilgilidir daha çok. O sanki vefa semtindeki gariplerin, yoksulların, kimsesizlerin sığınağı olmak istemiştir. Bu da onun “vefa” sıfatıyla çok uygunluk gösteren bir tutumdur. Böylece Fatih’in maddî anlamda fethini gerçekleştirdiği İstanbul’un manevî inşasında önemli bir rol oynar.

    Sonra gün gelir ve ömrünü tamamlar. Saygı duyulan, hayranlık uyandıran hizmetlerini geride bırakarak 1491 Ramazan ayının ilk pazartesi gününde vefat eder. Adı ve hatırası daha sonra adını verdiği Vefa semtiyle, cami ve dergâhıyla yaşamaya devam edecektir.

    VEFATI

    Musluhiddin Mustafa Ebü’l-Vefa,Ahir ömründe inzivaya çekilmiş, sokağa pek çıkmaz olmuştu. Önemli adamlarla, rical ve kübera ile görüşmekten ziyade, fukara ve dervişlerle olmayı tercih ederdi. İstanbul’da, ismini taşıyan Vefa semtinde, eskiden Ayateodori ismini taşıyan kilisenin bulunduğu yere bir cami ve derviş hücreleri inşa edilmiş, Hz. Vefa vefatına kadar burada ikamet etmiştir. Hz. Şeyh,“İlâ rahmeti rabbih” terkibinin delalet ettiği Hicri,896. Miladi,1491 yılında 8 Temmuz 1491 Ramazan ayının ilk Pazartesi günü fena âleminden beka âlemine göçmüş, İstanbul’da II. Beyazid’ın katıldığı cenaze namazının ardından adına yaptırılan caminin haziresine defnedildi. Daha sonra kabri üzerine türbe yaptırıldı.

    Cebbârzâde Mehmed Ârif bin Şâkir, Şeyh Vefâ’yı şöyle niteler: “Bu zât-ı âlî-kadrhakîkaten bir mürşid-i kâmil ve mürebbî-i mükemmel oldukları gibi ilm-i zâhirde bile tefsîr ve hadîs ve usûl-i fıkha âşinâ ve fenn-i mûsikî vüeş’ârdadânâ ve rıfk u havâsdaferîd-i asr ve inşâvühesâbdanâdirü’d-dehr câmi’-i cemî’-i fezâil idi” (vr. 49b)

    Cebbârzâde, Şeyh Ebu’lVefâ’nın gömüldüğü yerle ilgili olarak,“Zeyrek yokuşu üzerinde kâin türbe-i şerîflerindemedfûndur.” (vr. 50a) cümlesini sarf eder. 

    Vefatına şair Ahmet Paşa şu tarihi düşmüştür: Ân şem’-i furûz-ı harem-i Ka’be-i esrâr Be-gozeşt ez-ân pol ki gozerkerdkih ü mihHâhî ki be-dânî sefer-i Şeyh Vefâ-râDer-yâbzi-târîh İlâ Rahmeti Rabbih [H. 896: M. 1491] (Erdemir, 1999: 32)

    MENKIBELER

    15. yüzyılda yetişmiş Türk kültür tarihinin önemli temsilcilerinden Şeyh Ebu’l-Vefâ hazretleri ile ilgili hem yazılı kaynaklarda kayıtlı hem de sözlü kültürde anlatılagelen birçok menkıbe vardır. Bunlardan bir tanesi şöyledir: Sultan II. Bayezid, Vefa hazretlerini çok severdi. İlminin, yaşayışının hayranı idi. Bu sebeple Şeyh, vefat ettiğinde cenaze namazında bulundu. Hatta o esnâda kefenini açıp yüzüne bakarak eskiden beri olan hasret ateşini bir parça gidermek istedi. Meşru değildir, diye karşı çıkılmasına rağmen isteğinde ısrar etti. Kefeni açıp baktıklarında, Vefâ hazretleri yüzünü sağ eliyle kapatmışlardı. (Erdemir, 1999: 44)

    Sadrazam Sinan Paşa, Molla Lütfi, Ahmed Paşa, Zenbilli Ali Efendi, Safâyî, Balıkesirli Zâtî, Rumelili Şem’î, Hattat Kasım vb. gibi pek çok devlet adamı, sanatkâr ve mütefekkirin kendisine intisap etmiştir.(Tek, 2009: 196)

    ŞEYH VEFANIN YILLAR SONRA DÜNYAYA GELEN OĞLU

    Ebûl Vefa hazretlerinin küçük ve sevimli bir oğlu vardır. Çocuk iyidir hoştur ama kötü bir huyu vardır. Mahalle sucusunun çuvaldız ile kırbalarını deler. Delinen kırba dikilemez¸ ancak boğumlanarak bağlanır ki¸ bu da koca kırbanın telef olması demektir. Saka bir sabreder¸ iki sabreder¸ bakar olmuyor¸ en son hazretin huzuruna çıkarak durumu bildirir. Ebûl Vefa hazretleri çok şaşırır. Kırbaların parasını fazlasıyla öder¸ ağlayarak helallik diler. Hazretin bu durumu karşısında bir hoş olur saka¸ keşke eşiğine sultanların baş koyduğu veliyi üzmeseydim diyerek büyük bir pişmanlık ve mahcubiyet içinde dergâhtan ayrılır.

    Ebûl Vefa çocuğa hiçbir şey demez. Hemen hanımına giderek; “Aman hatun¸ iyi düşün¸ biz bir hata yaptık ama nerede?” der. Çok geçmeden hanımı yaptığı hatayı bulur. Kadın çocuklarına hamileyken kız kardeşinin sepetindeki limona canı çekmiş¸ istemeye çekindiği için de iğneyle deldiği limondan birkaç damla emerek nefsini köreltmiştir. Kadın Ebûl Vefa’nın isteği üzerine kız kardeşine gider durumu anlatarak helallik alır ve çocuk da bu kötü huyu kendiliğinden bırakır.

    HRİSTİYANLARIN PASKALYA GÜNÜNÜ TESBİT ETMESİ

    Şeyh Vefa Hazretleri’nin sağlığında, Hıristiyanlarca Paskalya gününün belirlenmesi hususunda bir görüş ayrılığı olmuş, Hazret’innücüm ilmindeki vukufu sebebiyle Hıristiyanlar kendisine başvurmuş, bunun üzerine o da “Mart [Rumî Mart ayı] içinde giren arabî ayın on beşinden sonra gelen Çarşamba’nın pazarı, Paskalya günüdür” diyerek ihtilafı halletmiştir. Denildiğine göre bu hesap hiç şaşmamaktadır.

    ŞEYH EBU’L VEFA HAZRETLERİNİN TÜRBE VE CAMİSİ

    Fâtih Sultan Mehmed tarafından yaptırılmış olan cami ve külliye. Fâtih vakfiyesinde cami Vefâzâde Camii diye belirtilmiştir. İstanbul’da Vefa semtinde, bu büyük veli adına yaptırılan külliye içerisindeki cami, minare, büyük âlimler yetişen medrese, imaret ve hamam zamanla yok olmuş. 1992 yılında cami yeniden inşa edilmiştir. Vefa Hazretleri’nin çilehanesi hâlâ ayaktadır. Çilehaneye, yine mihrabın yanından girilmektedir. Şimdi külliye İstanbul’un en çok ziyaret edilen manevî mekânlarından birisidir.İlk yapılışına “Câmi-i Hâkāniyye” terkibinin tarih düşürüldüğü (881/1476) caminin 1171 (1757) yılında tamir gördüğü mevcut kitâbeden anlaşılmaktadır.

    Türbelerinde bulunan üç sandukadan ortada büyük olanı Şeyh Vef â-i Konevî’ye, sağ ve solundaki sandukalar da halifeleri Şeyh Ali ve Şeyh Davud’a aittir. Çilehanenin doğu ve güneyi ile türbenin doğusu tamamen tarihi kabirlerle doludur.

    Türbesinin niyaz penceresinde, Ali Paşa’nın kızı Selma Hanım’m el yazısıyla aşağıdaki beyit yazılıdır:Mukteda-yıehl-i ma’na Muslihiddin Ebü’l-VefâA ‘yüniuşşaka hâki merkadidirtûtiyâ.: 

    Ebü'l-Vefa Hazretleri’nin türbesinin “MuslihuddinEbû’l Vefa; mana ehlinin, velilerin kendisine uyduğu kimsedir. Mezarının toprağı âşıkların gözüne sürmedir.”

    Ebü'l-Vefa Hazretleri adına Konya'da bir camii, İstanbul'da ise bir camii, medrese, hamam, dergâh, halvethane ve türbe inşa edilmiştir.

    Şeyh Vefâ’nın türbesi caminin güneyinde Vefa caddesine açılan kapının yanında yer almakta ve Farsça kitâbesinden 896 (1491) yılında inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bir sıra kesme taş ve üç sıra tuğla ile almaşık olarak yapılan türbe kare planlı olup 8,30 × 8,35-40 cm. ölçülerindedir. Türbede biri Şeyh Vefâ’ya ait beş sanduka yer almaktadır. Kaynaklarda Şeyh Vefâ’nın bir erkek evlâdının olduğundan söz edilmemekte, fakat Âşıkpaşa(zâde) Türbesi’nde medfun bir oğlundan Evliya Çelebi Seyahatnâme’sinde bahsetmektedir.

    Hazîrede bulunup gözden kaçan yapılardan biri Lala Paşalar Türbesi’dir. Batıdaki hazîrede yer alan bu türbede Lala Mehmed Paşa (ö. 1004/1595) ile Lala Ramazan Paşa (ö. 1013/1604) medfundur; türbede yatan üçüncü kişinin taşı onarımlar sırasında karıştırılmıştır. Üçüncü kabrin baş taşı Mustafa b. İbrâhim’e, ayak taşı III. Mehmed’in dadısı Halime Hatun’a aittir. 

    Şeyh Vefâ Külliyesi bir tarikat külliyesi olduğu halde burada tarikat faaliyetleriyle doğrudan alâkalı olmayan çifte hamam, medrese ve kütüphane gibi unsurların bulunması külliyeyi diğer tarikat yapılarından ayırmaktadır. Yapı özellikle tekke-medrese ilişkisini göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

    Bu dünyadan her fâni gibi bir Şeyh Ebû’l Vefa Hazretleri gelip geçti. O, 1491 senesinde, geride binlerce talebe bırakarak ebedî âleme göçtü. Bütün Hakk ve hakikat dostları gibi o da gök kubbede hoş bir seda bıraktı. Fatih Sultan Mehmet’in cenaze namazını kıldıran Ebû’l Vefa’nın cenazesine dönemin padişahı Sultan Beyazıt da katılmıştır. O öyle yüce ruhlu bir insandı ki ölümünün ardından sadece müminler değil, gayri müslimler de gözyaşı dökmüştür. Allah kendisini cennetiyle ve cemaliyle müşerref kılsın.

    ESERLERİ

    Ebü’l-Vefâ hazretleri adına Konya’da bir câmi, İstanbul’da ise câmi, medrese, hamam, dergâh, halvethâne ve türbe inşâedilmiştir. Tasavvuf, fıkıh, astronomi, musikî, fen bilimleri, edebiyat vb. gibi birçok alanla ilgilenen Şeyh Ebu’l-Vefâ’nın bugün kütüphanelerimizde mevcut bulanan eserleri şunlardır: 

    1. Sâz-ı İrfân:Türkçe ve manzûm bir eserdir.

    2. Makâm-ı Sülûk:Tasavvuf ile ilgili olup, Türkçe ve üç yüz doksan altı beyitlik manzûm bir eserdir. Tasavvufî, ahlâkî mevzûları şiir yoluyla anlatmıştır. Bu eseri, edebiyât ve şiir bakımından da kıymetlidir.

    3. Evrâd-ı Vefâ:Beş yüz elli altı sahife civarında olup, nesir bir eserdir.

    4. Melheme

    5. Ruznâme-i Vefâ:Bu eseri,Defterdar Ali Çelebi tarafından Miftâh-ı Rûznâme adıyla şerhedilmiştir. Bunlardan başka eserleri de olduğu kaydedilmiştir.

    6. Yedi Yıldızın Ahkâmı 

    7. Risâle fi’r-Rub’i’l-Muceyyeb

    8. Divan 

    9. Şiirleri. Kaynaklarda Şeyh Ebu’l-Vefâ Nutku diye geçen ve CebbârzâdeMehmedÂrif Bey tarafından şerh edilen meşhur şiir, bazı mecmûa ve eserlerde kimi zaman bazı mısraları birbirinden farklı kimi zaman da birkaç dörtlüğü eksik ya da fazla olarak kayıtlıdır. Abdulkadir Erdoğan (1941: 18-19)’ın Şeyh Vefâ ile ilgili eserinde bu şiir, 7 dörtlükten oluşur. Avni Erdemir ile Yavuz Bayram (2009: 120-122)’ın müşterek hazırladıkları çalışmada Şeyh Vefâ’nın bu şiiri, 11 dörtlük olarak kaydedilmiştir. Nezihe Araz, Anadolu Evliyaları’nda mezkûr şiirin sadece bir dörtlüğüne yer verir (1958: 295).Cebbârzâde ise bu şiirin 8 dörtlüğünü -Cebbârzâde’nin tabiriyle 8 beytini- şerh etmiştir. Ancak diğer kaynaklarda dörtlük olarak kayıtlı bulunan bu şiiri, Cebbârzâde beyit şeklinde yazmış ve şerhinde de dörtlük yerine beyit lafzını kullanmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada da Cebbârzâde’nin adlandırmasına sadık kalınarak şiir, beyit şeklinde yazılmıştır. 

    ŞİİRLERİ

    Dinî ilimler yanında astroloji, kozmoğraf-ya ve musikiye de aşina olan Vefa Hazretleri’nin arifane şiirlerinden bir beyti şöyledir:

Yazdığın çünki ezelde dost tağyir eylemez

Her ki ariftir bu sırrı bildi tedbir eylemez.

    Şeyh Vefa Konevî Hazretleri'nin bir şiiri şöyledir:

    Evvel tevhîdî zikret,                           Cellâd önüne yatma,

    Sonra cürmünü fikret,                        Derviş olayım dersen.

    Var yoluna doğru git.                          Her sözde inad etme,

    Derviş olayım dersen.                         Her mezbelede bitme,

    Bir zât-ı kâmil ara,                              Sapa yollardan gitme,

    Gezme, tozma âvâre,                           Derviş olayım dersen.

    Tamam, sıra, bu sıra,                          Dostunda kusur görme,

    Derviş olayım dersen.                         Ak yüze kara sürme,

    Gaflet ile çalışma,                              Başına çorap örme,

    Çok gezmeye alışma,                           Derviş olayım dersen.

    Kem sözlere karışma,                          Hayrın bir ise binle,

    Derviş olayım dersen.                         Vakt-i seherde inle,

    Rüyana yalan katma,                           Pend-i Vefa'yi dinle,

    Elden söz alıp satma,                          Derviş olayım dersen.

    Buna göre derviş olacak kişi önce kendini hatalarından dolayı bir muhasebeden geçirdikten sonra Tevhid zikriyle yola düşmeli, ardından da kendisine bu yolda rehberlik edecek bir mürşid-i kâmil bulmalıdır:

    Bir kâmil şeyhi ara niçin oldun âvâre

    Hemân söz tut bî-çâre derviş olayım dersen

    Tasavvufi şiirin amacı sanat yapmak değil muhatabına bir şeyler öğretmektir. Bu yüzden bu şiirde de böyle bir yol izlenir ve devamında derviş adayının yolda yürürken nelere dikkat etmesi gerektiği bir bir açıklanır:

    Her yere ayak basma ihsandan elin kesme

    Çok söze kulak asma derviş olayım dersen

    Rüyaya yalan katma elden söz alıp satma

    Vakt-i seherde yatma derviş olayım dersen

    Hak söze inad etme refiksiz yola gitme

    Eyvallahı terk etme derviş olayım dersen

    Gaflet ile çalışma çok gezmeye alışma

    Hiçbir şeye ilişme derviş olayım dersen

    Şeyhinde kusur görme meclisinde çok durma

    Nafile yere yorma derviş olayım dersen

    Haram lokmayı yutma bir kimseye kin tutma

    Şeyh Vefa’yı unutma derviş olayım dersen

    Görüldüğü gibi sekiz beyitten oluşan bu şiir, adeta dervişlik ahlakının bütün hususiyetlerini dile getirmektedir. Dolayısıyla dervişler için bir     yol rehberidir.

    MEŞHUR SÖZLERİ

    Şeyh Ebu’l Vefa’nın sözleri hikmetli ve nükteli idi. Sohbetleri pek tatlı olup herkes onu dinlemek için can atardı. Dervişleriyle sohbet etmeyi sever, dünyaya düşkün olmayan kişilerle beraber olmayı tercih ederdi. Zamanının ileri gelen devlet adamları kapısına gelir, Şeyh Efendi’nin kendilerini kabul etmesini beklerlerdi.

    Vefa-i Konevî’nin irfanına delalet eden sözleri çoktur.

    Bir gün birisinin, Hallac-ı Mansur’u kötülemek maksadıyla:“ Mansur’un Ene’l-Hak demesine ne dersiniz?” sualine karşılık EbulVefâ’nın:“ Ene’l-batıl mı deseydi?” şeklinde vermiş olduğu arifane cevabı meşhurdur.

    DUASI

    İlâhî aşkın ateşiyle yanıp tutuşan Şeyh Ebû’l Vefa Hazretlerinin dilinden düşürmediği şu duası ne kadar da manidardır: 

    “Bismillahirrahmanirrahim.

    Allâhümmeinnia’ded-tüli külli hevlinelkâhüfiddünyâ ve âhirati lâ ilâhe ilellâh.Veli külli hemmin ve ğamminmâşâellâh. Veli külli nı’metinelhamdülillâh.Veli külli ucûbetinsübhânellâh.Veli külli zenbinestağfirullâh.Veli külli dıykenhasbıyallâh. Ve li külli kadâin ve kaderin tevekkeltüalellâh. Ve li külli tâatin ve ma’sıyetin lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhilaliyyilazıym.

    Allâhümmezidnâ ve lâ tenkusnâ  ve ekrimnâ  ve lâ tühinna ve a’tınâ ve lâ tahrimnâ  ve âsirnâ ve lâ tü’siraleyna ve erdınâverdâannâ ve tekabbelminnâyâkerimübirahmetikeyâerhamerrâhımin.Âmin.Velhamdülillâhirabbil âlemin.”

    Manası:

    “Ey Allah’ım!Dünya ve ahirette karşılaşacağım her korku için lâ ilâhe illallah’ı,her keder ve üzüntü için “Maşâellâh”ı,her bir nimet için “El hamdülillâh’ı”,Hayret verici her şey için “Sübhânellâh’ı”,her bir günah için “Estağfirullah’ı”,her darlık için “Hasbiyallah’ı”,her musibet için “innâlillâhi ve innâileyhirâciun’u”,her bir kaza ve kader için “Tevekkeltüalellâh’ı”,her bir itaat ve isyan için “lâ havle velâ kuvvete illâ billâhilaliyyilazıym’i” hazırladım.

    Ey Rabbim! Bize arttır eksiltme, bizi şereflendir de hor ve hakir kılma! Bize ver de mahrum bırakma. Bizi seç de üzerimize ihtiyar etme. Bizden razı ol, bizden kabul eyle. Ey Kerem sahibi! Ey esirgeyenlerin en merhametlisi! Duamı kabul eyle.Hamd âlemlerin rabbine mahsustur. ÂMİN.”

    (EsmaÜl Hüsna’dan sırlar ve şifalar ansiklepodisi (Arif Pamuk)

    Ebü’l-Vefâ Hazretleri bu hizbi Her gün sabah ve akşam 3 veya 7 defa okumaya devam etmiştir. Duaların kabulü. Her türlü dünya ve ahiret sıkıntılarından Allah’a sığınma. 

    BİBLİYOĞRAFYA
    Mecdî Mehmet Efendi, Şakaik-ı Numaniye, s.251/254;Mehmet Süreyya, Sicilli Osmanî, (yayına haz. Orhan Hülagü- Mustafa Ekincikli- Hamdi Savaş) İstanbul 1998, C. IV-ıı, s. 75;Solak-zâde Tarihi, (Haz.VahitÇabuk), Ankara 1989, s. 1/3633;Konyalı, Konya Tarihi, 1964 s. 552;Uz, 2004b, 166-169;Komisyon, “VefâKonevî”, Türkiye İslâm Âlimleri Ansiklopedisi, İstanbul tarihsiz, s. 13/138;Reşat Öngören, “Şeyh Vefa’nın Tarihî ve – Tasavvufî Kişiliği” Bir Semte Vefa, İstanbul 2009, s. 73-75;Necati Bursalı, İstanbul ve Anadolu Evliyaları, İstanbul 1992, c. 1, s, 379-390; 1973 İl Yıllığı, s.305;
    Reşat Öngören, “Muslihuddin Mustafa” DİA, 2006, s. 31/269-271.Bâyezid Suyolu (Şebeke), TİEM, nr. 3339.Fatih İmâreti Vakfiyesi (haz. Osman Ergin), İstanbul 1945.İstanbul Vakıfları Tahrir Defteri 953 (1546), s. 159.Hoca Sâdeddin, Tâcü’t-tevârîh (haz. İsmet Parmaksızoğlu), İstanbul 1979, s. 182.Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-cevâmi‘, I, 130-131.Abdülkadir Erdoğan, Fâtih Mehmed Devrinde İstanbul’da Bir Türk Mütefekkiri Şeyh Vefa, Hayatı ve Eserleri, İstanbul 1941, s. 16-20.Ayverdi, Osmanlı Mi‘mârîsi III-IV, s. 502.Yüksel, Osmanlı Mi‘mârîsi V, s. 185, 294.J. Pervititch, Sigorta Haritalarında İstanbul, [baskı yeri ve tarihi yok] (Tarih Vakfı), s. 185.Yüksel Yoldaş Demircanlı, İstanbul Mimarisi İçin Kaynak Olarak Evliya Çelebi Seyahatnamesi, İstanbul 1989, s. 418.M. Baha Tanman, İstanbul Tekkelerinin Mimari ve Süsleme Özellikleri Tipoloji Denemeleri (doktora tezi, 1990), İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, II/I, s. 9-17.C. Gurlitt, İstanbul’un Mimari Sanatı (trc. Rezan Kızıltan), Ankara 1999, s. 43.Ahmet SacitAçıkgözoğlu, Osmanlı Camisinde Mihrab Önü Mekanı (doktora tezi, 2002), MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, s. 17-19.Mustafa Sürün, İstanbul Şeyh Vefâ Camii Haziresi (yüksek lisans tezi, 2006), MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.İsmail E. Erünsal, “Şeyh Vefâ ve Vakıfları Hakkında Yeni Bir Belge”, İslâm Araştırmaları Dergisi, sy. 1, İstanbul 1997, s. 55.Aziz Doğanay, “Şeyh Vefa Külliyesi”, Dîvân: İlmî Araştırmalar, sy. 20, İstanbul 2006, s. 75-98.Kâmûs-ül-A'lâm; c.6, s.4688.Şakâyık-ı Nu'mâniyye Tercümesi (Mecdî Efendi); c.1, s.251.Tâc-üt-Tevârih; c.2, s.527. Osmanlı Müellifleri; c.1, s.181.Nefehât-ül-Üns; s.559.Mevâkıb, SüleymâniyeKütüphânesi, No: 3622, s.11