“Andolsun ki, Resulullah, sizin için, Allah'a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah'ı çok zikredenler için güzel bir örnektir.” (Ahzab Suresi 21)
Peygamber (s.a.v) Efendimizde: “Sözlerin en güzeli Allah’ın Kelâmı, yolların en doğrusu, en güzeli ise Muhammed’in yoludur”. Buyurur.(Buhari, Tefsir 34/2, 111/2; Müslim, Cum’a 43)
Dinimizin iki kaynağı vardır. Kur’ân-ı Kerim ve Peygamberimizin (s.a.v) sünneti. Sadece Kur’ân ile dinin gereklerini yerine getirmek mümkün değildir. Kur’ân’ın hayata geçirilişi, yaşanışı Peygamber (s.a.v)Efendimiz tarafından gösterilmiştir. Efendimizin(s.a.v), bir Müslüman olarak nasıl yaşadığını göz ardı ederek Müslümanca yaşamak mümkün değildir. Peygamber (s.a.v), dini yaşarken şüphesiz bu hayat tarzını kendi kendine uydurmamıştır. Zaten bir peygamberin, Allah’u Teâlâ’nın tasdikinden geçmeden din adına bir söz söylemesi, bir icraatta bulunması imkânsızdır.
Cenab-ı Hak : "Ey Mü'minler! Allah'dan korkun da sadıklarla beraber bulunun." buyurur. (Tevbe Sûresi, 119)
Allah’u Azimüşşandan ancak ilmiyle amil âlimler, veliler korkar. Şu halde salihlerle bulunmak, Allah'dan korkmanın bir neticesidir ki, Allah'dan korkanlar her halde salih insanlarla sohbet ederler. Bu sohbet Allah'dan korkmanın bir alametidir. Cenabı Hak ile sohbet Cennette ancak bu salihlerin hakkı olacak ve Allah’u Teâlâ salih kullarıyla sohbet yapacaktır. Salihlerle sohbet etmek, onları sevmek kişiyi nardan kurtarır.
Sohbet; yoldaşlık, arkadaşlık, dostluk, ahbaplık, hasbihal, yarenlik ve söyleşide bulunmak anlamlarına gelir. Her sohbet herkese göre değildir.
Allah’u Azimüşşan bir insanı sevdiğinin göstergesi, insanında Allah’u Azimüşşanı seviyor oluşudur. İnsanın Allah’u Zülcelali sevdiğinin göstergesi de diğer insanlara yararlı olarak yaşamasıdır. Diğer insanlara zararlı kişilere Allah’u Zülcelalin sevgisi yönelmez. Böyle kişilerin Allah Sevgisi iddiasında bulunmaları boş hayalden başka bir şey değildir.
Cenab-ı Hak bir kulunu sevdiği zaman; Cebrail (a.s)ı çağırır ve ona; Ben bu kulumu seviyorum, onu sende sev. Der. Cebrail(a.s)da o mümin kulu sever. Cebrail (a.s) Bütün Meleklere seslenir; Rabbim bu kulunu seviyor, onu sizde sevin. Bunun üzerine bütün melekler o kulu sever meleklerde gittikleri bulundukları her yerde mahlûkata, Allah’ın sevdiği bu kulu sevmelerini zarar vermemelerini söyler. Böylece o insana karşı yeryüzünde büyük bir sevgi oluşur.” (Buhari, Müslim)
Sohbet insanın kalbinden doğan bir ilimdir. İnsanı irşad eden sohbettir. Geçmişte bu kadar âlimler, medrese ilmi ile hoca ile irşad olamamışlar, netice de bir meşayih Mürşid-i Kamil bulmuşlardır. Satırda,medreseli hocada elde edemedikleri bir ilmi meşayihden elde etmişlerdir. Meşayih sohbetinden elde etmişlerdir. Onun için Tasavvuf Kal ilmi değil, Hal ilmidir.
Aziz Kardeşlerim!
Tasavvufta sohbete büyük önem verilir. Bir ârifin, bir hakîmin, bir velinin ve bir Hakk dostunun sohbetinde bulunmak, hatta sadece onu görmek insana çok şey kazandırır, bazen insanın yönünü değiştirir, onu tepeden tırnağa dönüştürür. Hakk erenlerin sohbeti, bakırı altına dönüştüren bir kimya, bir iksir gibidir.
Yunus Emre (k.s) Hazretleri ne güzel diyor…
Erenlerin nazarı toprağı Güher eyler.
Erenler kademinde toprak olasım gelir.
Erenlerin sohbeti, artırır marifeti,
Cahilleri sohbetten, her dem süresim gelir.
Allah dostları öyle der: İki türlü ilim vardır. Biri Satır ilmi, diğeri de Sadır ilmi.
Satır İlmi; satırlarda yazılı olup, insanoğlu gidip medresede okulda hocadan, öğretmenden okur öğrenir, icazet alır, diploma alır. Bu insanoğluna hüccettir.
Sadır İlmi ise; Nebilerin velilerin okuduğu kalp, gönül ilmidir. Bu ilimde peygamber varisi, mürşidi kâmilin rahle-i tedrisinden sohbetlerinde öğrenilir. Bilmediği birçok şeyi Cenab-ı Hak ona öğretir.
Cenab-ı Hak; ”Kulum bana itaat ederse, Ben onu yed’i kudretimle muhafaza ederim. Buyurur. Cenab-ı Hak kendine iteat edeni muhafaza eder. Etmeyeni etmez.
Peki, niye müşrikleri, kâfirleri muhafaza ediyor? Diye aklımıza bir soru gelebilir. Onlar ilmi ezelde dünyayı istedilerde ondan. Cenab-ı Hak, ruhları yarattığında iki secde emretti. O iki secdeyi yapan olduğu gibi, yapmayan, birisini yapan diğerini yapmayanda oldu. İki secdeyi yapmayanlar kâfirler. İki secdeyi yapanlar Müslümanlar. Bunlar Müslüman olarak yaşıyor, Müslüman olarak can veriyorlar.
Secdenin birini yapıp diğerini yapmayanlar da; Dünyaya İslam fıtratı üzerine gelmiş, Müslüman olarak yaşamış, gençliğinde çok namaz kılmış, çok ibadet etmiş, sonra yanlış yollara sapmış, namazı niyazı, ibadeti, taati terketmiş, kâfir olarak ölenler. Rabbim hepimizi muhafaza buyursun.
Birde, Birinci secdeyi yapmayıp, ikinci secdeyi yapanlar var. Bunlarda kâfirken, müşrikken, başka batıl dinlere mensupken iman edip Müslüman olanlardır. Bugün birçok gayri Müslim, dünyada İslam’a koşuyor, Müslüman oluyor.
Şimdi hayatta olan bizler; Cenab-ı Hak bize birinci secdeyi yapanlardan etmiş. Âmâ ikinci secdeyi yapıp yapmadığımızı bilmiyoruz. Onun için, onun korkusunu çekeceğiz. Çünkü biz iki secdeyi yapanlardan mıyız bilmiyoruz. Âmâ bu iki secdeden ilkini yapmışız. Dünyaya Müslüman gelmişiz, Müslüman olarak yaşıyoruz, âmâ sonumuz ne olacak, ikinci secdeyi yapmış mıyız bilmiyoruz. Onunda korkusunu çekeceğiz. Havf ve Rec’a, Ümit ve korku. Son nefeste imanla gitmek çok önemli.
Onun için hayatın, gençliğin, sağlığın, vaktin, elimizdeki nimetlerin kıymetini bilip Rabbimize kulluğumuzu devam ettirip, Onun rahmetine sığınıp, bizi Müslüman olarak ezelde iki secdesini de yapan rızasını kazanan bu imtihan dünyasındaki imtihanı kazanan bahtiyar kullarından eylesin. Âmin.
Dünyada korku duyana ahirette korku olmaz. Dünyada korkmayana ahirette korku vardır.
Veliler, müridlerinden mesuldür. Tıpkı anne babanın çocuklarından mesul olduğu gibi. Mürid masumdur, mürşid mesuldür. Çünkü Nebilerden sonra Allah’u Zülcelâl’e en yakın olan, ondan en çok korkan, mesuliyetini idrak eden Allah’ın Veli kullarıdır. Onlar da müridlerinin mesuliyetinin korkusunu taşırlar.
Mürid zahirde kendisinden mesuldür, başkasından mesul değildir. Mürşidim güneştir, ben onun zerresiyim. Karanlık yerdeki cisimler ancak ışık olunca, aydınlanınca görünür. Kalpte yazılı olan Kelime-i Tevhid ve Lafza-i Celal de nurlanınca görünür.
İbadetler Allah(c.c)için yapılır. Hepsi birer zikirdir. Namazda, Oruçda, Hacda, zekât da(v.s).Bunların hepsi Rabbimizin emridir. Bunların hepsi zikir ama zikrin en hülasası kalpten Allah’u Azimüşşanı unutmamaktır. Bir Müslüman elbette ki bunların hepsini yapacak, zahirde yaptığımız bütün ibadetler cesede emredilmiştir. Zikirde kalbe emredilmiştir.
Bir mümin Allah’u Zülcelâl’i zikrettiği zaman meleklerden bile üstün olur. Onun için ibadet abidlerin, zikirde velilerin işidir.
Abid ile veli arasında fark vardır. Ehl-i ibadet başka, ehl-i zikir başkadır. Zaten ibadetten geçmeyen ehl-i zikir olamaz. Ehl-i zikir Allah’u Zülcelâl’i hiç unutmaz, hep onunladır. Nerde olursa olsun her hâlükârda Rabbiyle beraberdir. Gafil değildir.
Düşmeler, şaşmalar, aldanmalar abidlerde olur. Velilerde olmaz. Onun için Peygamberler masum, Allah’ın veli kulları mahfuzdur. Abid olupta son nefesinde imansız gidenler olmuş, Kur’an’ı Mübin ve Resulullah(s.a.v)Efendimiz bunlardan haber vermiştir.
Ama peygamberlerden ve onların gerçek varisi olan Evliyaullahdan imansız giden yoktur. Onun için Allah’ın veli kulları gafil değildir. Onlar daima Hak ile Hak olmuş, Rabbimizin muhafazası altındadırlar.
Onun için abid başka, ehli Zakir, ehli huzur başkadır. Abid çok ibadet yapar ama ehli Zâkir olamaz. Bütün ibadet varlığını yok etmedikten sonra ehli zikir olamaz. Onlar perdedir ona. İbadette zikirde Rabbimizin emridir. Rabbimiz buyurur ki: ”Beni çokça zikredin. Onun için Allah’ın veli mümin kulu bütün azalarıyla her an Allah’ı(c.c(zikir halindedir. Bunun merkezi de gönüldür. Hepsi Şeriatın içinde yerini alır. Nebilerde, Resullerde, Velilerde tarikatı olanda, avamda, kâmili de namaz kılıyor Ama maneviyata gelince işler değişiyor. Onların anladığını Zâkir anlayamıyor, bilemiyor. Zakir farz olan ibadetleri yapınca cenneti kazanır. Âmâ Allah’a (c.c) yakın olan mukarrebin çok hassastır. Kulun ameli ne olacak? Allah(c.c)kabul ederse eder, etmezse ne olacak? Diyor.
Kur’an’ı Mübin bize Musa(a.s)zamanında yaşamış Belam b. Baura nın helakından bahseder. Sonunda nasıl Hak dan sapıp imansız can verdiğini.(Araf suresi,175)Nicelerini tuzağa düşüren İblis sonunda: “Ben senden uzağım, ben Âlemlerin Rabbi olan Allah’tan korkarım.” Der.(Haşr Suresi,16)
Nefsi Emmarede gurur, kibir, kin, haset. Bunların hepsi yüzde yüz küfür alameti. Âmâ Nefsi Levvamede yarıya düşüyor, tam temizlenmemiş oluyor. Mülhimede azalıyor. Mutmainnede temizleniyor. Mutmainnede veli sıfatına geçiyor ki insan. Onda kin de gazap da kalmaz, gururda, hasedde kalmaz zaman gerçekten temizlenir. Ceset nasıl dünyaya geldikten sonra büyüyorsa, ruhun büyümesi de tarikata girdikten sonra oluyor. Ruh büyüyorsa kalpte büyüyecek ki âlemler sığsın.
Mümşud Dineveri(r.a): “İyilerle sohbet insanı iyi, kötülerle sohbet kötü yapar.”
Yahya b. Muaz Razi(r.a): “Üç çeşit insanın sohbetinden sakınınız: Gaflet halindeki âlimler, yağcı hafızlar ve cahil mutasavvıflar.”
Ebu Ali Sakafi(r.a): “Büyüklerin sohbetinde bulunanların çok saygılı olmaları gerekir. Saygılı olmayanlar onların feyzinden, bakışlarındaki bereketten ve saçtıkları nurlardan mahrum olurlar.”
Saygıdeğer bir büyüğün sohbetinde bulunan bir kişi kendini boş, onu dolu, kendini cahil onu âlim, kendini gafil, onu ârif,agâh bilip sözlerini can kulağıyla dinlemelidir ki sohbetten faydalansın, feyz alsın. Kendini dolu gören kibirli ve inatçı kişiler sohbetten istifade edemezler. Baksanıza Ebû Cehil, Ebû Leheb, Allah Rasûlünün sohbetinden nasıl mahrum kaldılar…
Zikir ehlini nîmet bilip onlarla ünsiyet etmek ve onların meclislerine devam edip zikir halkalarına iştirâk etmek, büyük bir saâdettir. Bunun aksine gâfillerin meclislerine yönelmek ise, o nisbette büyük bir felâkettir. Nitekim Rabbimiz, zikir ehli sâlih mü’minlerle beraber olmayı, buna mukâbil, zikirden nasipsiz gâfillerden de uzak durmayı şöyle emretmektedir: “Sabah-akşam Rablerine, O’nun rızâsını dileyerek dua edenlerle birlikte candan sebât et. Dünya hayatının süsünü isteyerek gözlerini onlardan çevirme. Kalbini Bizi anmaktan gâfil kıldığımız, kötü arzularına uymuş ve işi gücü aşırılık olan kimseye boyun eğme.” (Kehf Suresi, 28)
Cenab-ı Hak hadis-i kudsi’de buyuruyor ki;
Yani, “Beni zikredenle Ben beraberim” (Beyhaki, Şuabu’l İman, c. 1, s. 451/680 (Beyrut), Ebu Nuaym Hilyetü’l-Evliya, c. 6, s. 42 (Beyrut) Musannıf İbni Ebi Şeybe, c. 1, s. 108/1224 (Riyad).
Efendimiz (s.a.v):" Cennet bahçelerine uğradığınız vakit onların meyvelerinden yiyiniz!" buyrulunca; Ashab-ı Kiram:" O cennet bahçesi nedir. Ya Resulallah?" Deyince.
Efendimiz (s.a.v) de: " Zikir meclisleri, yâni halka-i zikirdir." buyurmuştur. (Tergîb trc. 3/335, Zikir ve Dua bl.)
Adap kitaplarında hangi peygamberlerin hangi renk nuru taşıdığı Efendimiz(s.a.v)in zümrüt yeşili nur taşıdığını, şeytani aleyhillanenin bile kızıl sarı nur taşıdığı kaydediliyor. Çünkü Allah’u Zülcelal ona mühlet ve yetki vermiş, onun için kızıl nura, sarı nura aldanmamalı.
Allah’u Zülcelâl’in her türlü nuru vardır. Siyahı da, beyazı da, yeşili de, kırmızısı da, mavisi de. Cenab-ı Hakk’ın bütün nurları, Efendimiz(s.a.v)de tecelli etmiş, Efendimiz(s.a.v)den de Allah’ın veli kullarına taksim edilmiş.
Efendimiz (s.a.v) in nurunu veliler yok iken, Nebi ve Resuller taşımış, Nebilerden sonra veliler taşımıştır. Efendimiz(s.a.v)büyük bir aynadır ilahi nuru yansıtmıştır. Onda Allah’ın(c.c) nurları görünüyor. Bu büyük aynanın karşısındaki görünen bir şey, bir milyon aynayı karşısında tutunca hepsinde görünür.
Müminin kalbi selim olması çok önemlidir. Mürid kendini Rabbine bağlarken, kafasını gönlünü meşgul eden düşünceleri atması lazım. Eğer sevmediğimiz bir insan varsa, düşünce tarzımız şöyle olsun. Sen o insanı sevmiyorsun sözü, hareketi hoşuna gitmiyor. Dersin ki; Belki şeyh efendimin hocamın yanında bu benden daha kıymetli dir. Belki Efendimiz(s.a.v)in, Rabbimizin indinde bu daha kıymetlidir. Öyle ise yüzünü ayaklarının altına koy o zaman kalbin böylece boşalır, temizlenir.
Birde zahirde, Şeriatın emirlerine uymak hepimizin görevidir. Şeriatsız tarikat olmaz. Hocalarımızda vaazu nasihatlarında bir Müslüman genç, bir ihtiyar Müslümanı gördüğünde ondan istimdat ister, dua talebinde bulunur. Bunu isterken; Ya Rabbi, bu ihtiyar amca da Senin mümin kulun, bende Senin kulunum benden evvel Seni tanıdı, Sana ibadet etti, güzel ameller işledi, Sana yaklaştı. Bense, daha Seni yeni tanıdım. Fazla amelim yok ki Sana yaklaşayım. Onun işlemiş olduğu amellerin Senin yanında değeri var. Onun için beni ona bağışla. Kusurlarımı affet. Günah işlememe, kötülüklere düşmeme fırsat verme. Nefsime, şeytanın tuzağına düşürtme. Gençliğimi Senin yolunda, Senin rızana uygun harcamamı nasip eyle Ya Rabbi. Der.
Bir yaşlı mümin kimse de; Güzel amel işleyen genci gördüğü zaman; Ya Rabbi! Ben çok yaşadım. Âmâ Sana yeteri kadar kulluk edemedim. Bu genç günah kazanmadan Sana yönelmiş ibadet ediyor. Bunun gençliğine makbul olan ibadetlerine benim günahlarımı affeyle Allah’ım. Gencin ibadeti Allah katında çok makbul bir yer alır. Efendimiz(s.a.v)bile arşı alanın gölgesinde bulunacakları sayarken gençliğini ibadetle geçiren gençleri de saymıştır.
Cenab-ı Hak Kur’an’ında: “Rabbinin ismini zikret ve bütün varlığınla O’na yönel. Buyurur. (el-Müzzemmil, 8)
Zikirden Sohbetten Maksat Kalbin Huzurudur
Yani zikir esnâsında hem dilimiz hem de kalbimiz Allâh’a yönelmelidir. Zikirden maksad, kalbin huzurudur (kimin huzurunda ne yaptığını bilmesidir). Dil zikrederken kalp zikredilenden gâfil kalırsa, zikrin tesiri tam olarak gerçekleşmez. Kalbin uyanması, gaflet tozlarından silkelenmesi, haşyetle titreyip ürpermesi ve Allâh’ın nûruyla dolması için kâmil mânâda îfâ edilen bir zikrin feyz ve rûhâniyetine ihtiyaç vardır.
O halde zikir yapanın maksadı bu olmalı ve bunu elde etmeye düşkün bulunması gerekir. Zikir sözlerinin mânâ ve lafızları üzerinde düşünmeli ve mânâsını anlamalıdır. Kur'an okumakta mânâyi anlamak gerekli olduğu gibi, zikirde de bu gereklidir; çünkü ikisi de maksud olan ibâdet manasında müşterektirler. Bundan dolayı sahîh olan muhtar mezhebde, zikir yapan kimsenin "Lâ İlahe İllallah "daki "Lâ" yi uzatması müstahab kabul edilmiştir; çünkü burada mânâyı düşünmek vardır. (Hayır, hayır, asla... Allah'dan başka ibâdet edilecek bir ilâh yoktur, şeklinde düşünülüp bilinmelidir.) Allah daha iyisini bilir.
Nitekim Hak dostlarından Abdullah bin Hubeyk(k.s)’e;“Sâlih insanları nasıl ayırd edebiliriz?” diye sorduklarında. Cevâben buyurdu ki:
“Sâlih insanların güzel âdetlerinden birisi, Allah’u Teâlâ’yı gece-gündüz anmalarıdır. O’nu anma, kalp ve dil ile olur. Ancak kalbin zikri daha üstündür…
Kalplerinizi, Allah’u Teâlâ’yı anmakla diriltiniz. Onun korkusuyla doldurunuz. O’nun sevgisiyle nurlandırınız. O’na kavuşma arzusuyla sevindiriniz ve biliniz ki; O’na olan sevginiz derecesinde yükselir, niyetlerinizin doğruluğu ile nefsinizi kahreder, şehvetlerinizi yenip amellerinizi temiz kılabilirsiniz…”
Öte yandan, zikrullah anahtarları olan Hak dostlarının kalpleri, zikirle ihyâ olup hakkı bâtıldan, doğruyu eğriden ayırt edebilecek bir nûra kavuşmuş olduğundan, hakkın ve hayrın en şaşmaz pusulası durumundadır. Bu sebeple ihtilaf ve tereddütlerin hâllinde, böylesi zevâtı arayıp bulmak ve onların görüşlerine îtibar etmek îcâb eder. Nitekim âyet-i kerîmede buyrulur:
Kur’an inananla inanmayanın kalbî hayâtı arasında ölü ile diri arasındaki kadar bir mesâfe bulunduğuna özellikle vurgu yapar. Nitekim Allah Teâlâ: “Sen ölülere işittiremezsin” ( er-Rûm Suresi,52) âyetiyle kâfirlerin ölü mesâbesinde olduğunu beyân buyurduğu gibi bir başka âyette de: “Diri olanları uyarsın ve kâfirler cezâyı hak etsinler diye” Allah’tan peygamberine apaçık bir Kur’an indirildiğini belirtir. (Yâsin Suresi, 69-70)
Bu iki âyet-i kerîmeden dünyâ ve içindekilerin îmân ehli olanlarının diri, îmân ehli olmayanlarının ölü mesâbesinde oldukları anlaşılmaktadır. Îmân hayât sebebi, zikir ise onu besleyen hayât suyu mesabesindedir. Îmân ağacını menfî olarak etkileyen gaflet zehridir. Gaflet zehrini izâle etmek için zikir panzehirinden istifâde etmek gerekir. Gönül aynasını dünya ve mâsivâ kiri ile gaflet zehrinden en iyi arındıran tevhîd zikridir.
Mevlânâ Câmî der ki:
Bir aynadır gönül Hakk’ı gösteren,
Senin aynan bulanık acep neden?
Aynan aydın olsun istersen ey dil!
Tevhîddir onun cilâsı bunu iyi bil. (Rûhu’l-beyân, IV, 143.)
Gaflet insanın mânevî hayâtını felç; Allah ile ilişkilerini ifsâd eden ve insanı dünyâ peşinden koşturan kalbî bir marazdır. Çünkü gaflet şerbetini içmiş ve dünyâ sarhoşluğuna düşmüş insan, sürekli arzu ve hayallerinin peşinden koşup durmaktadır. Bâzen önüne çıkanları parçalamakta, bâzen de kurt gibi dağıtmaktadır. Bâzen keklik gibi arzu ve istek dağlarında uçmakta, kimi zaman da ceylan gibi ümid otlaklarında dolaşmaktadır. Habersizdir nazlandığı ve gurur tuzağına düştüğü dünyânın oyun ve eğlence olduğundan. Bilmez ki dünyâ sermayesizlerin sarayı, bahtsızların sermayesi, çulsuzların çulu, boş insanların eğlencesidir. Dünyâ yürek hoplatan fettân bir sevgili, dirlik ve düzeni bozan kahpe bir güzel, vefâsı olmayan bir dost, şefkatten yoksun bir dadı, hilekâr bir düşmandır. Sabahleyin okşayıp sevdiğini, bir bakarsın ki akşamleyin eritivermiş. Bir gün gönlünü neşelendirdiği kimseyi ertesi gün helâk ateşinde yakar, kavurur.
Rabbimiz Kur’an’ında: “Rabbini hamd ile zikret, secde edenlerden ol ve ölünceye kadar Rabbine kulluk et.” (el-Hicr, 98-9) emrine tâbî olarak yaşamaya gayret ederler.Buyurur.
İnsanın mayası kulluk, kulluğun zirve noktası Hakk’a dostluk; yâni velâyet ile Allah’a yakınlığa erebilmektir. İnsan bu dünyâda kendisini kuşatan kaygı ve korkulardan kurtulmak ve öbür âlemde dostlukla muâmele görmek ister. Bunun şartı ise îmân ve takvâ ile kalbi temizlemektir. İnsan ancak takvâ ile korktuğundan emin olarak velâyet sırrına erer. (Yûnus, Suresi, 92-93)
Velâyet sırrının birtakım özellikleri vardır. Nitekim ilk sûfîlerden sayılan Yahyâ b. Muâz er-Râzî(k.s) velînin vasıflarını şöyle sayar: “Velînin şiârı sabır, kisvesi şükürdür. Yardımcısı Kur’an, bilgisi hikmettir. Arınmayı sağlayan hasleti tevekkül, bu dünyâya âid nihâî fikri fakrdır. Bineği takvâ, dostu hüzündür. Bu dünyâda gurbetteymiş gibi yaşar. Hemcelîsi zikir, yoldaşı Allah’tır.” Şâir bunları şöyle ifâde etmiştir:
Zikr-i Hakk’tır Allah dostunun rûhuna gıdâ
Hakk’a şükür ise olur kazancına safâ
Haberdâr olmak dilersen esrâr-ı ilâhiyyeden
Zikre sarıl, tâat yolunda yürü ki bulasın vefâ. (Rûhu’l-beyân, II, 138.)
Zikreden Kalpler
Şeytanın en büyük hasmı zikreden kalplerdir. En korktuğu en rahatsız olduğu ilim meclisleri, sohbet meclisleri, zikir meclisleridir. İnsanı bu meclislerden uzaklaştırmak için her çareye başvurur. Kandırdıklarını tuzağa düşürür. Kalplerin gaflet illetine bürünmesi ve Allah’ın zikrinden uzaklaşması şeytanı mutlu eder. Nitekim Mesnevî’de Mevlânâ’nın anlattığı şu hikâye bu konuda ibretli bir örnektir:
Adamın biri dil ve damağını mânen tatlılaştırmak için “Allah, Allah” diye zikrederken şeytan ona musallat olur. Der ki şeytan: “Sen Allah Allah diyorsun, ama karşılığında lebbeyk/buyur ey kulum, cevâbını alıyor musun? Ne zamana kadar böyle boş boş söyleneceksin? Hakk sana cevâb vermiyor. Sen bu utanmaz hâlinle Allah deyip duracak mısın?”
Bu sözleri duyan adamın neşesi kaçar, yüreği burkulur. Zikri bırakıp başını yastığa koyar ve derin bir uykuya daarı. Rüyâsında yemyeşil çayırlık ve çimenler arasında Hızır’ı görür. Hızır(a.s) ona der ki: “Niye zikri bıraktın? Allah’ın adını anmaktan pişman mı oldun?” Adamcağız: “Bana yaptığım zikir karşılığında lebbeyk/buyur kulum diye bir cevâb gelmiyordu. Allah’ın kapısından kovulmaktan korktum” der.
Hızır (a.s) der ki: Senin Allah diyebilmen bile aslında O’nun buyur, demesidir. Çünkü sana zikir arzusunu veren O’dur. Sen işim çok, zamanım yok, yorgunum diye hilelere başvurarak çareler aradığın hâlde Allah’ın seni kendisine çekmesi, ayağındaki dünyâ bağını çözüp zikrine izin vermesi bir bakıma O’nun lebbeyk/buyur kulum demesidir. Hakk’ı tanımayan kişi bu duadan uzaktır. Çünkü böylelerine izin yoktur. Onlara zikir zevki de verilmemiştir. Hattâ böylelerinin sıkıntıya uğradığı zaman inleyip de Allah’a yalvarmaması için ağızlarına ve gönüllerine kilitler vurulur. Baksana Allah Firavun’a sayısız mal, mülk ve hükümranlık verdi. O da ululuk dâvâsına kalkıştı ve insanlara «ben sizin yüce Rabbınızım» demeye başladı.
Allah’a yalvarıp sızlanmasın diye Allah ömürde bir defa Firavun’a derd vermedi. Saltanat verdi, mülk verdi, ama derd, ağrı ve gam vermedi. İnsana Allah’ı hatırlatan ve gizlice O’na yalvarmaya vesîle olan derd, dünyâ mülkünden de, saltanattan da daha iyidir. Derdsiz duâ soğuktur, bir işe yaramaz. Derdlinin, acı çekenin duâsı ise gönülden kopar gelir. Sağlam adamın duâsı ile inleyen derdlinin yakarışı arasında ne kadar çok fark vardır. Derdsiz adam şeklî olarak ellerini kaldırır, birkaç kelime söyler ve kalkar gider. Ama hasta, ıstıraplar içindedir. Aldığı ilâçların tesiri olmamıştır. Doktordan da, ilâçdan da ümidini kesmiştir. Tek ümidi Allah’tır. Bütün kalbiyle Allah derken feryâdından yer ile gök inler, gönüller titrer. Elbette böyle duâ, bir başka duâdır.( Mesnevî, III, b. 189 vd.)
Dünyâ olayları sonuçlarına göre değerlendirilmelidir. Nîmet gibi görünen şeyler çoğu zaman külfet ve perde olabildiği gibi, derd gibi görünenler kurtuluş vesîlesi olabilmektedir. Bütün mesele kalbin neye ve kime âid olduğudur. Nefs ve şeytanın tuzağına düşmeden Hakk’ın nazargâhı hâline getirilebilen kalpler, dünyevî huzûrun ve uhrevî saâdetin temel dayanaklarıdır.
SOHBETİN FAYDASI
Üç faydası vardır:
1. Faydası: Muhakkak ki, hayâ ehlinin sohbeti, Mümin saliki yolundan dönmekten ve batıla düşmekten kurtarır.
Kişiyi nefsine isyanı sevdirecek duruma gelmekten uzaklaştırır. Kulu isyandan uzaklaştırmak nefse çok ağır gelir. Sohbetin bereketi ve kutsi ruhaniyetin kuvvet ve kudreti ile nefsi isyandan uzaklaştırmaya çalışmaktan ibadete yaklaştırmak daha kolaydır. Onun için atalarımız der ya; ”Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. Yunus Emre(k.s)Hazretleride:”Söz ola kese savaşı, söz ola kestire başı,Söz ola ağulu aşı,Bal ide yağ ide bir söz.”
2.Faydası: Muhakkak ki, Kalplerin ilmi ancak sohbetle elde edilir. Zira bir kimsenin hali, gerçeğin ifadesi olan sohbetle düzelirse, onu kimse bozamaz.
İnsanlar elde olmadan birbirlerinin hallerini çalarlar. Kişi dostunun dinine mensuptur. Mümin diğer bir mümin kardeşinin aynasıdır. Aynada görünen, ona bakanın görüntüsüdür.
Bunun için tarikatlarda sohbet çok önemlidir. Sohbete davet eden kimse iki şeye dikkat eder.
1-Karşılıklı anlaşma vasatının bulunması.
2-Diğeri de, sohbet edenle edilen arasında mensubiyet olmasıdır. Mesela; İnsanlar birbirlerine karşı ya ılımlı olur veya uyuşamaz. Eğer sohbet edenle edilen arasında sevgi mevcutsa beklenen netice elde edilir. Zıddiyet varsa sohbetten beklenen netice hâsıl olmaz.
Hayvanlar bile böyledir. Hissi müşterek olan hayvanlar birbirleriyle anlaşır. Hissi ayrı olan hayvanlar birbirleriyle kapışırlar. Mesela; Cinni cinni ile, melek melekle, şeytan şeytanla arkadaşlık eder ve birbirlerini dinlerler. Çünkü her birerleri arasında his ortaklığı vardır.
Evet, ibadet eden ibadet edenle, günah ehlide günah ehliyle, şeriat tarikat, marifet ehli de kendi meşrep ve mesleklerinden olan kimselerle anlaşır, birbirlerini sever, birbirlerini dinlerler.
İlim ehli, hal ehli, kal ehli, olanlarda kendi anlayış ve yaşayışlarında olan kimselerle anlaşır, ünsiyet eder ve birbirlerini dinlerler. Hani meşhur bir söz vardır; Derviş dervişi tekkede, Hacı hacıyı Mekke’de bulur.”
Sanatkârın sanatkârla, esnafın esnafla anlaşması da böyledir. Bu ölçü içerisinde salikin cahille anlaşması ve avamla teselli bulması düşünülemez. (El cinsü maal cins) düsturu unutulmamalıdır.
Bu hususu Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle dile getirir: ”Bütün ruhlar ordular halindedir. Bunlardan birbirleriyle anlaşanlar, sevişir ve birbirlerini dinlerler. Anlaşamayanlar da birbirlerinden nefret ederler.”
Sohbetin esasının, hissen duygu bakımından birleşme ve mensubiyet olduğu bilinince, salik önce kendi nefsini yoklamalıdır. Acaba kimin sohbetinden zevk alıyor? Kim kendi üzerinde daha nüfuzlu oluyor? Böylece salikin şahsiyeti de ortaya çıkar. Sevdiği, dinlediği iyi ise salik iyi yoldadır.
Kendisi ile sohbetten zevk duyulan kimse, şeriat terazisinde tartılmalı ve şeriat ölçü ve tartıları doğru çıkarsa o zaman böyle bir kimse ile seviştiği, karşılıklı sohbet alış verişinde bulunduğu için mutlu olmalıdır. Allah’a hamdetmelidir.
Eğer şeriat ölçülerine uymuyorsa o zaman üzülmeli ve yakınlık duyulan kimseyi terk etmeli, kendi nefsini kınamalıdır. Eğer hali, şeriata uymayan fasık kimselere meyil, salihin kendi nefsinde ise nefisten arslandan kaçar gibi kaçmalı, zira nefsin istediğini yapmak, kalbin kararmasına Allah’ın rızasından uzak kalmaya, içinin kin ve buğuzla dolmasına, bir türlü gafletten kurtulamamasına ve şiddetli cezalara mahkûm olmasına sebep olur.
Salik, sohbetini aradığı ve muhabbet duyduğu kimsenin dini durumunu, haramlara karşı tutumunu, merhamet ve şefkatini, iffet ve namusluluk vaziyetini, takva üzere olup olmadığını, emanete hıyanet edip etmediğini, bidatlere ve nefsin arzularına uymaktan kaçınma durumunu iyice bilmesi Vaciptir.
Sohbetine gittiği kimsenin yolunun Kur’an’a, Sünnete, ashabın hayatına gerçek velilerin yaşantısına uyup uymadığına dikkat etmeli, uygunsa devam etmeli, aksi takdirde terk etmelidir.
3-Sohbetin üçüncü faydası da: Muhakkak ki her mümin salik nefsiyle heran imtihan halindedir.
Eğer tek başına hareket ederse,bazen şeytan onu birtakım hayaller,vehimler,bozuk itikadlar,zararlı fikirlerle, tembellik,hile ve aldatmacalık, zındıklık, istidrac (harika) ve bunlara benzer şeylerle aldatır.Bu durumda şeytan kendi hesabına zafere ulaşır.
Sohbetten uzak kalıp, kendi kendine kâfi geleceğini sanan, zanneder ki şeytanın aldatması ile ve bir miktar meşguliyetinden dolayı hâsıl olan bazı vehim ve hayalet, maneviyatın hali ve icabıdır.
Hele yeni bir salik ise, gerçek ile batılı ayırt edebilmesi daha da güçleşir. Bu durumda kalanın işi karmakarışık bir hal alır.
Gittiği yolun yokuşlarından, duraklamalarından ve yolda şeytanın kurduğu tuzaklardan kurtulabilmesi için gerçek bir mürşidin sohbetinden istifade etmek onu dinlemek, onun için bir selamet yoludur.
Allah için sevişen ve birbirleriyle sohbet eden mü'minler toplandıkları zaman melekler onlar için istiğfar ederler. Ziyaretlerine gittikleri zaman da melekler yollarda birbirleriyle yarış ederler ki bu mü'min Allah için diğer mü'min kardeşleriyle ve salih kimse ile sohbete gidiyor, onu Allah'ın emriyle önce biz cennetle müjdeleyelim diye konuşurlar.
Bunlar Allah'ın Rahmet gölgesinde barınacaklar, Mahşer de onları Rahmet gölgesine davet edecek Hadis-i Kudside buyrulduğu gibi "Eynel mütehâbbûne bi celali "diye çağrılacak Bu hususta pek çok müjdeler var, Rabbim bu müjdelere nail olanlardan eylesin.
Allah’u Zülcelâl, dilimizden zikrini, fikrini ve şükrünü, kalbimizden de aşkını, muhabbetini, Muhabbet-i Resulullah’ı almasın ve bizleri Şefaat-i Resulullah’tan ve Himmet-i Evliyaullah’tan ayırıp da mahrum etmesin. Her dem O’nun zikri ile meşgul olanlardan eylesin. Âmin.
Ey Müslüman! Sen sana emanet olan iki şeye sımsıkı sarıl. O emanetin birisi Kur’an-ı Kerim, birisi de Hadis-i Şeriftir (Sünnet-i Resulüllah (s.a.v). Bu iki emanete sımsıkı sarılırsan ebedi âlemde mahrum olmazsın. Yol kesicilere sakın aldanmayasın. Dünya menfaati için dinini satanlara aldanma. (Muvatta, İmam-ı Malik)
SOHBET İLE İGİLİ MESELELER
Sohbet ve âdabı nedir? Bilgi verir misiniz?
Sohbet beraber bulunmak, arkadaş ve dost olmak anlamınadır. Peygamber, mürşid, muallim ve üstadla fizikî beraberlik sohbet kelimesiyle ifâde edilmiştir. "İmanla Hz. Peygamber (s.a.v)'i gören, onunla beraber bulunan ve bu imanla ölen" kimselere verilen "sahâbî" adı, sohbet kökündendir. Hz. Peygamber (s.a.v), ashabını sohbetle yetiştirmiştir. Sohbette hem sözlü eğitim, irşâd ve tebliğ vardır, hem de hâl eğitimi ve manevî yansıma vardır. Şeyh veya görevlendireceği bir vekili vasıtasıyla ihvanın belli zaman ve mekânlarda bir araya gelmesi söz, fiil ve hâl ile etkileşimdir. İnsanın ahlâk eğitimi ve manevî terbiyede kabiliyetlerini ortaya çıkaracak ve geliştirecek bir aşıya ihtiyâcı vardır. Bu aşı yetişkin, kemâl ehli kişilerle beraber bulunmaktır. Allah dostlarının lâfızları ve sözleri kadar nazarları ve halleri de etkilidir. Sıdk makamına eren insanlar kal lisânından çok hâl diliyle konuşurlar. Zâten fiilleri ve hâli etkili olmayanın söyledikleri hiç etkili olmaz. Sözün nûrânîliği, kalbin nûrânîliği kadardır. Beşerî eğitimde en etkili yöntem, örnek olma verilen eğitimdir. "Mümin müminin aynasıdır.”( Ebû Dâvud, Edeb, 49) hadisinde ifâde edildiği şekilde kişinin güzel huylarla bezenmesi o huylara sahip, temiz kimselerle bir arada bulunmasına bağlıdır. Nitekim Kur'an'da: "Ey iman edenler, Allah'tan korkun ve sâdık, sâlih kimselerle beraber olun!”( et-Tevbe, 119)âyeti insanların iyilerle birlikte bulunmasını emrederken "Hatırladıktan sonra zâlim kavmin yanında oturup kalma!"( el-En'âm, 68)âyeti nefsine karşı zâlim kimselerle uzun boylu sohbet ve ülfeti yasaklamaktadır.
Sohbetin bir eğitim aracı olarak kullanılması özellikle tarikatların ortaya çıkışından sonraki döneme rastlar. Kadiri tarikatı ve diğer tarikatlarda sohbet önemli yer tutar. Nakşbendiyye tarikatı, kurucusu Şâh-ı Nakşbend hazretlerinin "Tarîk-ı mâ der-sohbet'est" (Bizim yolumuz sohbet yoludur) sözü bu tarikatta "sohbet ve maıyyet" usûlünü öne çıkarmıştır. Eğitim amacıyla gerçekleştirilen sohbet toplantılarından azamî istifâdenin sağlanması için şu hususlara dikkat edilmesi üzerinde durulmuştur:
Sohbete Gelirken
1-Sohbet günü iştiyakla beklenmeli ve abdestle gidilmeli,
2-Sohbete katılan herkesi kendinden üstün görmeli,
3- Sohbete gelirken sağda solda oyalanmamalı,
4- Sohbete Hakk'ın rızâsını kazanmak ve kardeşleriyle ülfet etmek için gitmeli,
5-Kafasında ve gönlündeki takıntıları bırakarak sohbete katılmaya çalışmalıdır.
Sohbet Sırasında
1-Sohbete tayin edilen vakitte gelmeli mürid sohbete, geç kalmış ve sohbet başlamışsa hemen boş bir yere oturmalı, selâm ve musâfaha ile sohbeti kesmemeli,
2-Sohbetle vazifeli şahsın yanına, yer gösterilmeden oturmamalı,
3-Sohbet için oturur oturmaz gözler yumulu, eller dizüstünde, teveccüh ve rabıta ile sükûnet ve kalb huzuru içinde sohbeti dinlemelidir,
4-Sohbeti mürşidi yapmıyorsa bile mürşidinden dinliyormuş gibi dinlemeli,
5-Sohbet sırasında soru sorulmamalı, sorular özel meclislerde veya sohbet sonunda sorulmalı,
6-Sohbet süresince mümkünse iki dizi üstünde, değilse en uygun bir şekilde ve edeble oturmalı,
7-Sohbetlerde boş ve faydasız söz konuşmamaya; gıybet ve dedikoduya, politikaya girmemeye dikkat etmelidir.
8- Sohbet bittikten sonra selâmlaşarak dağılmalıdır.
Tasavvufta, kalbi kara insanlarla oturmanın manevi hali etkileyeceği ve bundan sakınılması gerektiği belirtiliyor. Eğer biz, bu insanlardan kendimizi sakınırsak, bunlara kim yol gösterecek?
Tasavvufta sohbet ve arkadaşlık açısından insanlar dört gruptur:
1-Arkadaşlık ve sohbeti ilâç mesabesinde olan kişiler. Bunlar müridlerinin hastalıklarına göre ilâç veren mürşidlerdir.
2-Arkadaşlık ve sohbeti gıda gibi olanlar. Bunlar da ihvan ile mümin insanlardır. Onlarla birliktelik insanın manevi hayatını ve ruhunu besler. Bu yüzden gıda sayılmıştır.
3-Arkadaşlık ve sohbeti mikrop gibi olanlar. Bunlar fâsık ve fâcir insanlardır. Haramları açıkça işleyen, farzları yapma kaygısında bulunmayan, günaha dalmış kişilerdir. Böylelerinin kötü tavır ve alışkanlıkları bir mikrop gibi insanlara bulaşır.
4-Arkadaşlık ve sohbeti zehir gibi olanlar. Bunlar da inançsız, mülhid ve ateist insanlardır. Öylelerinin iman nurundan mahrum ve inkâr ile kararmış kalbleri, bir zehir gibi çevresini etkiler.
Sorunuzdaki "kalbleri kararmış insanlar" bu tasnifte üçüncü, hattâ dördüncü gruba girdiğinden bunlardan hazer edilmesi gerekir. Ancak bu insanlardan sakınılması, bunları büsbütün terketmek anlamına gelmez. Burada ifâde edilmek istenen, özellikle henüz imanda kemâle ermemiş ve sülûkün başında bulunan kimselerin bu kişilerle yakın temas ve dostluk kurmamalarıdır. Yoksa seyr u sülükte belli mesafe almış kimselerin bu kişilere ulaşması ve onları irşâd çerçevesi içine alması gerekir. Ama henüz kendi problemini halletmemiş kişilerin böyle bir işe kalkışmaları gerekmez. Faydalı da olmaz. Sonra yasaklanan dostluk ve arkadaşlıktır. Hiç görüşmemek, küs gibi davranmak hoş değildir. Çünkü müslüman herkese hüsn-i muamele ile en iyi tebliği yapmış olur.
Hz.Muhammed S.A.V.
Aşere-i Mubeşşere
Oniki İmam
İslamda İz Bırakanlar
Mürşitlerimiz
Abdulkadir Geylani
Mezheb İmamlarımız
Hadis İmamlarımız
Aşır Dua Salavat Esma
Zikir Tefekkür Rabıta
Kutsal Mekanlarımız
